تاریخ و اقتصاد

بررسی انقلاب اسلامي ايران از ديدگاه تدا اسكاچپول، مورخ و نظریه‌پرداز ساختگرا
واژگونی دولت رانتیر

عباس كشاورز شكري

9 ماه پیش 01:00 - 28 بهمن 1395
سفرنامه‌‌ای از عهد عصر قاجار

«سفرنامه معین‌السلطان» از مهم‌ترین سفرنامه‌های عصر قاجار است این اثر دارای مطالب و نکات قابل تامل تاریخی و جغرافیایی از اصفهان و لرستان است و مولف در مسیر خود به نام منازل، اماکن، طوایف، رجال و وضعیت حاکم بر ولایات پرداخته است.ساسان والی‌زاده، مصحح این کتاب گفت: معین‌السلطان به وضعیت فلاکت‌بار مردم و تکدی‌گری در شهرهای سرراه خود اشاره کرده و قضیه تحصن قصاب‌های قم در اعتراض به رسیدگی نکردن عریضه‌شان را شرح داده است.

9 ماه پیش 01:01 - 27 بهمن 1395
فارسیان در برابر مغولان

کتاب «فارسیان در برابر مغولان» اثر دکتر عبدالرسول خیراندیش که از سوی انتشارات آبادبوم منتشر شده است در سی و چهارمین دوره جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران که روز سه‌شنبه نوزدهم بهمن 1395 با حضور رئیس‌جمهوری برگزار شد، به‌عنوان کتاب «شایسته تقدیر» شناخته شد.دکتر عبدالرسول خیراندیش در این اثر یکی از برداشت‌های اشتباه تاریخ ایران را مورد کاوش قرار داده و با واکاوی رویدادهای یکی از پیچیده‌ترین ادوار تاریخ ایران روایت درست را برنمایانده است.تا پیش از این چنین پنداشته می‌شد که دولتمردان و مردم فارس در برابر هجوم ویرانگر مغولان سر تسلیم فرود آوردند، اما نویسنده کتاب در این پژوهش با روشن کردن پیچیدگی‌های تحولات تاریخی سده‌های ششم تا هشتم خلاف این قول و نادرستی این پندار را به اثبات رسانده و نشان داده است که در طول حملات مغولان، فارس اساسا از سوی آنان به‌صورتی جدی تهدید نشد، بلکه فشار همسایگان فارس و کشمکش‌های قدرت‌های کوچک محلی بسیار بیشتر از حملات مغولان شرایط را بر ساکنان فارس دشوار می‌ساخت.

9 ماه پیش 01:01 - 27 بهمن 1395
فرنگیان در نگاه مورخ صفوی

آشنایی ایرانیان حتی فرهیختگان آنان با پیشرفت‌های علمی فرنگ در عصر صفوی بسیار اندک بود و گاه جسته‌و‌گریخته می‌توان اشاراتی درباره فرنگ در آثار این دوره یافت. ملاصالح قزوینی می‌نویسد: «و در این زمان صاحب اعمال عجیب و تصاویر غریب و صناعات دقیق و علم هندسه و ریاضی فرنگیان باشند و به آن اعمال و علوم مخصوص‌اند و در آن باب نظیر ندارند.» نکته دیگر درباره قدرت فرنگی‌ها در بلاد دیگر است. قزوینی می‌نویسد: «و برای مثال در این زمان، سلطان دریاها فرنگیان است و خشکی‌ها با مسلمانان و گویند دین، دین محمدی و کشتی، کشتی فرنگی.»

9 ماه پیش 01:01 - 27 بهمن 1395
مخترع دستگاه حروف چینی

کریستوفر لاتم شولز (February 14, 1819 – February 17, 1890)، مبتكر آمریكایى چهاردهم فوریه 1815م در ایالت پنسیلوانیا زاده شد. او از نوجوانی به کار در یک چاپخانه مشغول شد و با شوق و علاقه، درباره پدید آوردن دستگاهی كوچك كه كار نوشتن را به جای دست انجام دهد، به تفكر پرداخت. شولز سپس یک نشریه راه انداخت و به‌عنوان یک نماینده دموکرات وارد مجلس سنا شد. او در سال 1864م به كمك یكی از دوستانش توانست طرح دستگاهی را بریزد كه صفحات كتاب را شماره‏گذاری می‏كرد؛ ولی چون ساختمان آن را جالب ندید، خود به ساختن ماشین بهتری همت گماشت و نزدیك به سه سال روی این طرح كار كرد.

9 ماه پیش 01:00 - 27 بهمن 1395
مخترع کنترل از راه دور

رابرت آدلر، دانشمند و مخترع اتریشی 15 فوریه سال 2007 در 97 سالگی درگذشت. آدلر مخترع دستگاه کنترل از راه دور تلویزیون بود. او ۴ دسامبر ۱۹۱۳ در وین متولد شد. مادرش پزشک و پدرش نظریه‌پرداز اجتماعی بود. مدرک دکتری فیزیک را در 24 سالگی از دانشگاه وین دریافت کرد. در ۱۹۳۹، یک سال پس از پیوستن اتریش به آلمان، وین را ترک کرد. نخست به بلژیک و پس از آن به انگلستان رفت. در ۱۹۴۱ به اصرار دوستانش به ایالات‌متحده آمریکا مهاجرت کرد. اندکی بعد در شرکت زنیت مشغول کار شد. از آن پس زندگی خود را در شیکاگو سپری کرد. از آدلر بیش از ۱۸۰ اختراع و انتشار ۴۵ مقاله باقی مانده‌است. در سال ۱۹۸۰ مدال افتخاری ادیسون را دریافت کرد. او همچنین در سال 1997 جایزه امی را به خاطر اختراعاتش در زمینه صنعت تلویزیون و موسیقی دریافت کرد.

9 ماه پیش 01:00 - 27 بهمن 1395
زادروز پدر ستاره‌شناسی نوین

گالیلئو گالیله (۱۵ فوریه ۱۵۶۴–۸ ژانویه ۱۶۴۲) دانشمند و مخترع سرشناس ایتالیایی در سده‌های ۱۶ و ۱۷ میلادی بود. گالیله در فیزیک، نجوم، ریاضیات و فلسفه علم تبحر داشت و یکی از پیشگامان تحول علمی و گذار به دوران دانش نوین بوده است. او ضمن کار علمی چندین اختراع مهم را به نام خود ثبت کرده که از آن جمله می‌توان به تلسکوپ اشاره کرد. اختراعات او تاثیر عمیقی بر نقشه‌برداری (پیمایش)، کاربرد توپخانه، توسعه ساعت‌ها و هواشناسی داشته است.

9 ماه پیش 01:00 - 27 بهمن 1395
گزارشی از همایش «پانصد و پانزده سال روابط تاریخی و نمایشگاه اسناد ایران و روسیه»
باز تعریف یک تصویر مبهم

دنیای اقتصاد: روز دوشنبه 11 بهمن ماه مرکز آموزش‌ها و پژوهش‌های بین‌المللی وزارت امور خارجه با همکاری اداره اسناد و تاریخ دیپلماسی این وزارتخانه همایش «پانصد و پانزده سال روابط تاریخی و نمایشگاه اسناد ایران و روسیه» را برگزار کردند. این همایش با حضور شخصیت‌های برجسته سیاسی، فرهنگی و دانشگاهی ایران و روسیه و در حضور پژوهشگران و علاقه‌مندان برگزار شد. دکتر صالحی امیری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، دکتر سنایی سفیر ایران در روسیه، لوران جاگاریان سفیر روسیه در ایران، رئیس آرشیو فدرال روسیه و جمعی دیگر از دانشگاهیان دو کشور از جمله شخصیت‌های برجسته حاضر در این همایش بودند. همچنین در حاشیه این برنامه نمایشگاهی از شماری سند تاریخی مربوط به روابط میان دو کشور عمدتا با محوریت موضوعات سیاسی و اقتصادی برپا بود.

9 ماه پیش 01:00 - 27 بهمن 1395
واضع نظریه فرگشت

چارلز رابرت داروین (۱۲ فوریه ۱۸۰۹انگلستان - ۱۹ آوریل ۱۸۸۲انگلستان)، زیست‌شناس بریتانیایی و واضع نظریه فرگشت و اصل انواع بود. داروین یکی از تاثیرگذارترین چهره‌های علمی در قرن نوزدهم بوده است. از کتاب «خاستگاه گونه‌ها به وسیله انتخاب طبیعی» به‌عنوان یکی از مهم‌ترین کتاب‌های دنیا یاد می‌شود.  داروین در خانواده پزشکی ثروتمند اهل شروزبری در ناحیه شراپشایر انگلستان دیده به جهان گشود. پدرش رابرت داروین و مادرش سوزانا وِجوُود از خانواده‌های اصیل‌زاده انگلیسی مسیحی بودند. وقتی داروین هشت سال داشت مادرش درگذشت. یک سال بعد او را برای تحصیل به مدرسه شبانه‌روزی در شهر مجاور فرستادند. در ۱۸۲۵ پس از صرف یک سال کارآموزی در کنار پدرش برای تحصیل پزشکی به دانشگاه ادینبورو رفت. اما خشونت عملیات جراحی باعث شد که از پزشکی بیزار شود و در عوض نزد یک برده سیاه‌پوست آزاد شده به نام جان ادمونستن به آموختن تاکسیدرمی مشغول شد. داروین شیفته داستان‌هایی بود که ادمونستن از جنگل‌های بارانی آمریکای جنوبی برایش تعریف می‌کرد.

9 ماه پیش 01:01 - 25 بهمن 1395
بنیان‌گذار رنو

لوئی رنو، (۱۲ فوریه ۱۸۷۷ - ۲۴ اکتبر ۱۹۴۴) صنعتگر و کارآفرین فرانسوی و از بنیان‌گذاران شرکت خودروسازی رنو بود. لویی رنو آخرین پسر یک کارخانه دار فرانسوی بود که در صنعت نساجی فعالیت داشت و دارای پنج پسر بود. لویی ۲۰ ساله بود که در رشته مهندسی ماشین از دانشگاه فارغ التحصیل شد.  وی به جای اشتغال در کارخانه پدرش، آزمایشگاه دانشکده فنی را ترک نکرد. وی در سال ۱۸۹۸ موفق به ساختن خودرویی شد که بر خلاف نمونه‌های مشابه دیگر که تا آن زمان در آلمان و آمریکا ساخته شده بود، دارای سه دنده جلو و یک دنده عقب بود؛ بنابراین می‌توانست سرعت‌های متفاوت داشته باشد و با دنده یک از تپه بالا برود. او این اختراع خود را «رنو» نامید.

9 ماه پیش 01:01 - 25 بهمن 1395
بررسی نقش متفقین در قحطی بزرگ دهه 1290 هـ .ش
بحران معیشت

دکتر ربابه معتقدی، عضو هیات علمی سازمان اسناد و کتابخانه ملی درباره نقش کشورهای خارجی در قحطی بزرگ معتقد است که برای ارزیابی این امر لازم است اشاره‌ای به ورود نیروهای بیگانه در سال‌های جنگ جهانی اول به خاک ایران داشته باشیم. اگرچه حکومت ایران در آغاز جنگ جهانی اول رسما بی‌طرفی خود را اعلام کرده بود، اما نیروهای متخاصم این بی‌طرفی را نپذیرفتند. به همین دلیل در طول سال‌های جنگ جهانی اول بحران‌های بسیاری گریبان ایران را گرفت؛ بروز قحطی در بیشتر نقاط ایران به‌ویژه در سیستان و بلوچستان و آسیب دیدن مردم این مناطق از آشفتگی‌های سیاسی و اقتصادی زاییده‌ جنگ بود. بخشی از یک گفت‌وگو با دکتر ربابه معتقدی را می‌خوانید:

9 ماه پیش 01:00 - 25 بهمن 1395
سرنوشت کشتی پرسپولیس

محمود محسنی‌فرد

9 ماه پیش 01:00 - 24 بهمن 1395
فروکاستن مشروطه‌خواهی به مناسبات قدرت

تاکنون، در مطالعات درباره مشروطه‌خواهی در ایران، این توجه کمابیش انحصاری به وجه ایدئولوژیک مشروطیت موجب شده از دیدگاه تاریخ تحول حقوق پژوهشی صورت نگیرد. بی‌توجهی به وجه حقوقی مشروطیت در ایران، افزون بر اینکه خود فی‌نفسه ضایعه‌ای بود، این تالی فاسد را نیز داشت که تحولی که مشروطیت به‌دنبال آورد به مناسبات قدرت فروکاسته شود. خاستگاه بسیاری از سخنان نسنجیده‌ای که در نیم‌سده گذشته درباره جنبش مشروطه‌خواهی ایران گفته شده، در غیاب تاریخ‌نویسان اندیشه مشروطیت ایران، همین فروکاستن مشروطه‌خواهی به مناسبات قدرت است.

9 ماه پیش 01:00 - 24 بهمن 1395
اندرزنامه‌ نویسی در عهد قاجار

اندرزنامه در تاریخ ایران پیشینه‌ای کهن دارد و میراث آن به فرهنگ اسلامی می‌رسد و بخش مهمی از ادب پیشینیان را می‌سازد. اندرزنامه‌ها حوزه گسترده‌ای را شامل: تنظیم زندگی فردی، امور خانوادگی و اجتماعی، تعلیم اخلاقی و دینی، دستور سیاسی در دادپروری و دولت‌مداری و حکمرانی دربر می‌گیرد. اگرچه نظام تعلیم اندرزنامه متمایز از فلسفه اجتماعی و سیاسی است، پیوستگی آن را با تعقل مدنی نمی‌توان یکسره انکار کرد. به تعبیر دیگر فکر پندنامه‌ها وجهه نظر کلی را نسبت به بنیادهای اصلی مدنی –خانواده و اخلاق و دیانت و سیاست- کم‌وبیش منعکس می‌دارد. تا حدی که آگاهی داریم این قضیه مورد تحقیق و سنجش علمی قرار نگرفته که در گذشته منطق اندرزنامه نویسی تا چه اندازه با ماهیت نظام مطلقه و احکام شرعی تعبدی، همبستگی داشته است. چه به هر حال آن‌جا که مجال گفت و شنود و شک دستوری باشد، چه جای پند و اندرز است.

9 ماه پیش 01:00 - 24 بهمن 1395
اخبار 24 بهمن 57

روزنامه اطلاعات در روزهای پس از پیروزی انقلاب مداوم اقدام به انتشار اخبار کشور، شامل دستگیری‌ها، درگیری‌ها و تصمیمات حکومتی می‌کرد. برخی از خبرهای این روزنامه در روز 24 بهمن عبارت بود از:

9 ماه پیش 01:00 - 24 بهمن 1395
نگاهی به منصب بیگلربیگی در دارالخلافه تهران
قدرت نامحدود

جمشید کیانفر

9 ماه پیش 01:00 - 24 بهمن 1395
انقلاب علیه دولت رانتخوار

به نظر تدا اسکاچپول، مورخ و نظریه‌پرداز ساختگرا، شاه ایران به همان مستبدی حاکمان فرانسه، روسیه و چین بود؛ ولی قوی‌تر از آنها زیرا یک ارتش کاملا مدرن و پلیس مخفی بی رحم داشت. بوروکراسی شاه بوروکراسی گسترده‌ای بود. به‌طورکلی می‌توان چنین اظهارنظر کرد که کودتای سال 1332ش. به ظهور یک دولت اقتدارگرای بوروکراتیک انجامید که نتیجه آن جدایی ساختار دولت از جامعه مدنی بود. در دوره پس از کودتا، ساختار و سیاست دولت شروع به تغییر کرد. نظام شاه در این دوره با دو سیاست عمده مشخص می‌شود: 1- تلاش نظام‌مند برای کنار گذاشتن همه طبقات از موقعیت‌های مهم سیاسی و جلوگیری از مشارکت آنها در اتخاذ تصمیم‌گیری‌های مهم اقتصادی. نتیجه این سیاست آن بود که در دوره ماقبل انقلاب، در ایران طبقه حاکم به آن معنا وجود نداشت.

9 ماه پیش 00:00 - 23 بهمن 1395
اخبار 22 بهمن 57

روزنامه اطلاعات در صفحه دوم خود در 21بهمن ماه سال 57 اخبار جالبی از اوضاع کشور در آستانه انقلاب منتشر کرده که چند نمونه آن از نظرتان می‌گذرد.

9 ماه پیش 00:00 - 23 بهمن 1395
کاربرد نظریه از دید یک استاد دانشگاه
علم تاریخ و بحران‌های اساسی

اشاره: آنچه می‌خوانید بخشی از سخنان دکتر قباد منصوربخت، استاد دانشگاه شهید بهشتی به نقل از گفت‌وگو با دایره المعارف بزرگ اسلامی است.

9 ماه پیش 00:00 - 23 بهمن 1395
مساله ملیت

از لحاظ نظری ناسیونالیسم در ایران به‌طور کامل و دربست متاثر از ایدئولوژی‌های ناسیونالیستی در غرب است. ما قبل از اینکه غربی وجود داشته باشد و ایدئولوژی ناسیونالیستی را در قالب‌های مختلف بسط و گسترش دهد، یک ایدئولوژی یا جریان اجتماعی که یک فکر و اندیشه خاص تحت‌عنوان ناسیونالیسم و مستقل از آنها مطرح کرده باشد نداریم. بنابراین به لحاظ نظری، منابع خاستگاه ناسیونالیسم ایرانی غرب است. البته عوامل متفاوتی در تغییرات ایدئولوژیک ناسیونالیسم در ایران ممکن است مداخله داشته باشند ولی عمده منشأ این تغییرات غرب است. یعنی وقتی در غرب یک روایت جدید از ناسیونالیسم تعریف می‌شود در ایران هم یک روایت جدید مطرح می‌شود. از اواسط قرن نوزدهم که در غرب به شکل شسته و رفته مساله ناسیونالیسم به استناد نظریه‌های علمی زیست‌شناسی و نژادی در قالب‌های نژادپرستانه مطرح می‌شود تا الان که ما با ناسیونالیسمی مواجه هستیم که ذیل بحث‌های پست مدرن به یک معنا ناسیونالیسم نیست، ناسیونالیسم در ایران متاثر از غرب بوده است. در غرب گرایش‌های ناسیونالیسم دوره به دوره با فضای گفتمانی آنجا مطابقت داشته است. یک زمان گرایش‌های ناسیونالیستی به اتکای علم خودش را تایید می‌کرده و به نظریه‌های زیست‌شناسی اتکا داشته است، دوره‌ای به مساله تاریخ اتکا داشته و در دوره‌ای به مساله فرهنگ. یک زمان هم به زبان و اکنون هم چون غرب در فضای پست‌مدرن بحث می‌کند ناسیونالیسم ما نیز بحث نفی هویت ملی را مطرح و یک هویت به اصطلاح التقاطی، هیبریدی یا چندترکیبی را بیان می‌کند. در هر دوره‌ای در غرب برای تعریف ملیت به یک مساله بیشتر توجه و یک روایت خاص از ناسیونالیسم ارائه شده است و چون ما از فضای گفتمان‌های موجود در غرب استفاده می‌کنیم در ایران هم شما به همان ترتیب روایت‌های ناسیونالیسم را می‌بینید. بنابراین به‌طور کلی چه از لحاظ نظری و چه از لحاظ عملی چیزی که به اسم ناسیونالیسم در ایران وجود داشته و کسانی داعیه‌اش را داشته‌اند، ناشی از توفانی است که تحت عنوان تجدد راه افتاده و ما را متاثر کرده است، اما اینکه هرکدام از این روایت‌ها به‌طور مشخص دارای چه منابع نظری خاص است و بر چه مقوله‌های هویتی دست می‌گذارد و چه طرح‌‌هایی برای ایران دارد، در این سطح از بحث مد نظر ما نیست بنابراین وارد جزئیات نمی‌شوم.

9 ماه پیش 01:01 - 21 بهمن 1395