تاریخ و اقتصاد

گفته‌ها

بی‌قیدی مردم و عدم استحکام مصالح ساختمانی، موجب شده که همه کشورهای مشرق زمین، ظاهر ویران و منظره‌ای غم‌انگیز داشته باشند؛ اما در هیچ منطقه‌ای مانند فلات ایران، این ویرانی و غم‌انگیزی مناظر، چشمگیر نیست: خانه‌ها در حال فروریختن، کوچه‌ها کثیف و متروک، کاشی‌های روبنای مسجدها و مقبره‌ها پوسیده و تبدیل به گرد و خاک شده است. به نظر چنین می‌آید که مردم در آخرین مرحله تنزل و فلاکت دست و پا می‌زنند.

9 ماه پیش 01:00 - 07 اسفند 1395
استیو جابز، غولی از نسل مهاجران

مدتی است که موضوع ممنوعیت مهاجران و فرمان ضد بشری رئیس‌جمهوری جدید آمریکا در صدر اخبار رسانه‌های جهان قرار دارد در همین حال برخی محققان هم با اشاره به آمار مستند نشان داده‌اند که اگر مهاجران نبودند آمریکای مدرن اصلا شکل نمی‌گرفت. 24 فوریه زادروز یکی از همین مهاجران است؛ استیو جابز، کارآفرین بزرگ و موسس شرکت اپل. در اینجا فرازهایی از زندگی او را می‌خوانید:

9 ماه پیش 01:00 - 07 اسفند 1395
غیبت‌های نظری در فراروایت همایون کاتوزیان

روز چهارشنبه گذشته (چهارم اسفندماه 1395) کنفرانس جامعه‌شناسی تاریخی ایران به همت گروه جامعه‌شناسی دانشگاه تربیت مدرس تهران در این دانشگاه برگزار شد. در این کنفرانس چند تن از استادان جامعه‌شناسی، تاریخ و اقتصاد دیدگاه‌های خود را درباره آثار دکتر محمد علی همایون کاتوزیان مطرح کردند. در اینجا متن سخنان محمد مالجو، اقتصاددان را می‌خوانید:

9 ماه پیش 01:00 - 07 اسفند 1395
ایلخانان و نظام پولی واحد

دکتر سیدابوالفضل رضوی

9 ماه پیش 01:00 - 07 اسفند 1395
نمایشگاه زن و آیینه مکتوب

نمایشگاه زن و آیینه مکتوب در محل کتابخانه و موزه ملی ملک گشایش یافت، در این نمایشگاه نسخ خطی که به وسیله زنان به رشته تحریر درآمده یا زنان موضوع آن قرار گرفته‌اند در معرض بازدید عموم قرار گرفته است. به گزارش روابط عمومی موسسه کتابخانه و موزه ملی ملک، نمایشگاه «زن و آیینه مکتوب» تصویری جذاب از کنش‌های اجتماعی زنان ایرانی را در زمینه تالیف کتاب‌هایی ارزشمند در گستره فرهنگ و هنر ایرانی- اسلامی به نمایش می‌گذارد. همچنین برخی کوشش‌های نویسندگان مرد را در تالیف کتاب‌هایی با موضوع زنان دربرمی‌گیرد. علاقه‌مندان می‌توانند تا نوروز 1396 هر روز هفته به غیر از جمعه و روزهای تعطیل از ساعت 8:30 تا 16:15 (پنج‌شنبه‌ها 15:15) برای بازدید از این نسخ به محل کتابخانه و موزه ملی ملک، در محوطه تاریخی باغ ملی تهران به نشانی میدان امام خمینی، سردر باغ ملی، خیابان ملل متحد، مراجعه کنند.

9 ماه پیش 01:00 - 05 اسفند 1395
معمای کودتا

محققانی که اسناد انگلیس مربوط به کودتای سوم اسفند را دیده‌اند، براین باورند که اگر کسی گمان کند که می‌تواند از میان اسناد انبوه «اداره اسناد عمومی » بریتانیا ماهیت کودتا را کشف کند، راه به خطا پیموده و حداقل در حال حاضر وقت خویش را تلف کرده است. هیچ اطلاع مهمی از حوادث روزهای کودتا وجود ندارد. برخی محققان احتمال می‌دهند شماری از مکاتبات و تلگراف‌ها که اتهامی مجرمانه را متوجه بریتانیا می‌کند فعلا از پرونده‌های اداره اسناد عمومی بریتانیا برداشته شده است. این نکته‌ای است که کسانی چون سیروس غنی شهادت می‌دهند. این واقعیت برخی را به این نتیجه رسانده که کودتا منشایی کاملا داخلی داشته و روح بریتانیایی‌ها از آن بی‌خبر بوده است. اما این فقدان سند دلیل مهم‌تری دارد: در این ماجرا آن‌قدر اسرار وجود دارد که بریتانیایی‌ها افشای آنها را هنوز مغایر مصالح ملی خود می‌بینند. فقدان اسناد دلیل بر بی‌اطلاعی انگلیسی‌ها از این ماجرا نیست.

9 ماه پیش 01:00 - 05 اسفند 1395
انتشار نخستین شماره نیویورکر

نخستین شماره هفته‌نامه «نیویورکر»، 21 فوریه سال 1925 منتشر شد. هارولد راس، بنیان‌گذار این نشریه در نظر داشت مجله‌ای مدرن و شامل مطالب متنوع در زمینه‌های اجتماعی، نقد، داستان، کاریکاتور و شعر منتشر کند. این اتفاق افتاد و او توانست نشریه‌اش را به کانون مباحثات انتقادی تبدیل کند. نیویورکر با بیش از یک میلیون شمارگان از نشریات کثیرالانتشار آمریکا محسوب می‌شود.

9 ماه پیش 01:00 - 05 اسفند 1395
استبداد جایگزین ناامنی

وقوع کودتای سوم اسفند را باید مهم‌ترین تحول اواخر دهه 1290 و رویدادی مهم در تاریخ ایران به‌حساب ‌آورد. این کودتا 14 سال بعد از انقلاب مشروطه به وقوع پیوست و بسیاری از دستاوردهای این جنبش را با چالش اساسی مواجه ساخت. در آستانه این کودتا اغلب نواحی ایران دستخوش آشوب و هرج و مرج بود و اکثریت مردم از این شرایط به ستوه آمده بودند. جنگ جهانی اول با پیروزی متفقین پایان یافته بود و وقوع انقلاب اکتبر در سرزمین همسایه شمالی، ایران را از بازیگری در عرصه جهانی ناتوان کرده بود. در این هنگامه، دولت بریتانیا که خود را یکه‌تاز میدان می‌دید، برای جلوگیری از نفوذ امواج انقلاب سرخ به سوی هندوستان، ایران را به‌عنوان کشوری حائل درآورد و مطابق پیمان 1919 که به‌وسیله لرد کرزن وزیر خارجه وقت بریتانیا تنظیم شد، دست دولت بریتانیا در امور مالی و نظامی ایران باز شد. در این زمان دولت قاجار به غایت تضعیف شده بود و کشور با تهدیدات متنوع داخلی و خارجی دست به گریبان بود، بنابراین مردم آمادگی‌پذیرش یک حکومت قدرتمند، هرچند مستبد را برای بازگرداندن نظم و امنیت داشتند.

9 ماه پیش 01:00 - 05 اسفند 1395
گزارش کنسول انگلیس از وضعیت اقتصادی ایران در جنگ جهانی دوم
ستایش میلسپو!

اشاره: «جنگ‌ جهانی در ایران» عنوان کتابی است به قلم سرکلارمونت اسکرین، کنسول انگلیس در مشهد. کلارمونت در این کتاب اوضاع ایران در جنگ جهانی اول و دوم را شرح داده است. در اینجا بخشی از خاطرات او را می‌خوانید که شامل نامه او به وزیر خارجه بریتانیا درباره میلسپو، مستشار مالی آمریکایی در ایران و نیز تشریح مسائل اقتصادی آن دوران است.

9 ماه پیش 01:00 - 05 اسفند 1395
محمدعلی‌خان قورخانه چی باشی

دومين دوره دانشجويان ايراني در زمان عباس ميرزا به انگليس اعزام شدند. ميرزا محمدخان چخماق‌ساز از جمله محصلانی بود که پس از بازگشت به ايران به رياست قورخانه دولتي رسيد و به او عنوان محمدعلي خان قورخانه چي‌باشي داده شد. اوژن فلاندن، سياح معروف فرانسوی که در سالب 1220 ه.ش از ایران دیدار کرده و نقاشی‌ها و طرح‌هایی تاریخی از او به یادگار مانده است در سفرنامه‌اش می‌نویسد:

9 ماه پیش 01:00 - 04 اسفند 1395
خارجیان در مواجهه با ایران

«ایرانی که من شناخته‌ام» اثر موسیو ب. نیکیتین(1960-1885) کتابی است که سال‌های آغازین مشروطه در ایران تا استعفای رضاشاه را روایت می‌کند. این شرق‌شناس شهیر که مدتی به عنوان کنسول روس در ایران زندگی کرده است، شرح حال پرماجرای زندگی خود را در ایران تشریح کرده است. نیکیتین در این کتاب همانند یک جامعه‌شناس ورزیده اوضاع اجتماعی ایران در نقاط مختلف را شرح داده و تحلیل کرده و برای مشکلات آن راهکار ارائه می‌دهد.

9 ماه پیش 01:00 - 04 اسفند 1395
طرح شاه عباس برای اصفهان

وقتی که شاه عباس بزرگ پایتختش را به اصفهان منتقل کرد و تصمیم گرفت این شهر را بزرگ و خوش منظر کند نه تنها به درباریان و بزرگان توصیه کرد هر کدام یک یا چند عمارت باشکوه و وسیع و مجلل بسازند بلکه کلیه دولتمردان را تشویق کرد که هر کس یک بنای بزرگ برای زیبایی شهر بپردازد و چون باخبر شد که مقصود عطار دارایی فراوان دارد روزی برای دیدارش به دکانش رفت و با بیان مهرآمیز و دلجو که طبعش به آن آشنا بود به او گفت: مدتی دراز است که اوصاف حمیده شما را شنیده‌ام و نیز آگاه شده‌ام که ثروت بی‌کران دارید، و این مزدی است که خدای بزرگ به پاداش پاکی ایمان، صفای دل و خیرات و مبرات و کوششی که در کار دستگیری مستمندان و آبادی شهر خود می‌کنید، عطا فرموده است. اگر شما پیر کریم طبع خداجوی استوارکار مرا به فرزندی خود بپذیرید سخت شادمان می‌شوم. در این صورت شما پدر و فرزندانت برادر یا خواهر من خواهند بود و باید مرا نیز مانند ایشان وارث ارث خود بدانید. اما من تدبیری به کار می‌برم که از مقدار ارث آنان حتی اندکی کاسته نشود. بدین معنی که اگر دوست دارید و مایلید حالا که هنوز زنده‌اید یک بنای عالی و زیبا برای آسایش مردم و آرایش شهر بسازید.

9 ماه پیش 01:00 - 04 اسفند 1395
وقایع سه ساله از چشم درجه‌دار انگلیسی

ریچارد گیبونز درجه‌دار انگليسی سپاه عباس‌ميرزا بود. او در سفرنامه‌اش وقايع لشکركشی نايب‌السلطنه به يزد، كرمان، خراسان و ساير مناطق طی سال‌های 1831تا 1833 ميلادی را به رشته تحرير درآورده است. در آن دوران رقابت روسیه، فرانسه و انگلستان شرایطی ویژه را برای کشور رقم زده بود، رقابتی که شاهزادگان متعدد و تشنه قدرت را پیرو و جیره‌خوار هرکدام از این کشورها کرد. در این رقابت‌ها برای شناخت بهتر ایران، ماموران این دولت‌ها به اقصی‌نقاط کشور سفر کردند و حاصل این سفرها را به دولت متبوع خویش گزارش می‌دادند. از جمله وقایعی که کمتر به آن پرداخته شده، لشکرکشی عباس‌میرزا به یزد، کرمان و خراسان در سال‌های 1830 تا 1833 میلادی است.

9 ماه پیش 01:00 - 04 اسفند 1395
عهدنامه ترکمنچای

عهدنامه ترکمنچای 22 فوریه سال ۱۸۲۸ میلادی میان دولت ایران و روسیه تزاری منعقد شد. در جریان مذاکرات بین ایران و روس نمایندگان انگلستان حضور داشتند. در ابتدا این مذاکرات در روستایی به نام «دهقانان» انجام شد. روس‌ها درخواست ۱۰ کرور تومان پول به‌عنوان غرامت جنگی کرده بودند. شاه ایران حاضر به پرداخت پول نشد، روس‌ها مذاکرات را ناتمام گذاشتند. عباس میرزا مجددا وزیر خود میرزا ابوالقاسم قائم‌مقام را با نماینده انگلیس به تهران فرستاد تا به شاه تفهیم کند اوضاع بدتر آن چیزی است که فکر می‌کند، روس تهدید کرده بود که اگر ایران شرایط موردنظر آن کشور را قبول نکند تهران را تصرف می‌کند. فتحعلی شاه نیز چون قافیه را تنگ دید به ادامه مذاکرات تن داد و آن را پذیرفت.

9 ماه پیش 01:00 - 04 اسفند 1395
نیروی نظامی در عهد قاجاریه

نیروی نظامی ایران اسما شامل پیاده نظام، سواره نظام و توپخانه است، قسمت عمده این پیاده نظام مرتب و سواره‌نظام به تقریب تماما نامرتب است و به‌طور کلی فقط برای خدمات داخلی و تحت سرپرستی روسای مناطق اختصاصی می‌باشند که در آنجا فراهم می‌شوند.

9 ماه پیش 01:00 - 04 اسفند 1395
آموزش علوم جدید نظامی در عصر قاجار پیش از تاسیس دارالفنون
چاره‌اندیشی عباس میرزا

اکبر فلاحی- غلامحسین رحیمی

9 ماه پیش 01:00 - 04 اسفند 1395
اهمیت سفرنامه‌ها در بازسازی تاریخ اجتماعی ایران

سیاحت و سفر از ادوار کهن جزو مهم‌ترین خواسته‌ها و تمایلات انسان‌های کنجکاو و از راه‌های اولیه شناخت ملل و اقوام دیگر و تعامل و تبادل فرهنگ‌ها بوده و سیاحان مختلف، بنا به مقاصد گوناگون اعم از تجارت، تحقیق و کسب معرفت، انجام ماموریت دولتی یا ارضای حس کنجکاوی شخصی و غیره، در زمانی که هنوز سرزمین‌های زیادی برای جهانیان ناشناخته بود، به سفر همت گماشتند. یکی از کشورهایی که به‌خاطر قدمت تمدنی، تنوع فرهنگی، جاذبه تجاری و سودآوری اقتصادی، موقعیت ارتباطی با سایر مناطق دنیا و اهمیت سیاسی در مناسبات و رقابت بین قدرت‌های بزرگ وقت مانند امپراتوری عثمانی، دول اروپایی و روسیه تزاری، از دیرباز مقصد سیاحان بوده، ایران است. این اهمیت در عصر قاجار که یکی از ادوار بسیار مهم فرهنگی، اجتماعی و سیاسی بوده، یکی از نقاط عطف به‌شمار می‌آید و سیاحان زیادی را روانه ایران کرد؛ به‌گونه‌ای‌که می‌توان گفت موج ورود مسافران اروپایی در قرون 13 - 11، موجب شد در اروپا نهضت شناخت ایران شکل گیرد.

9 ماه پیش 01:01 - 02 اسفند 1395
«طهران» در روایت یاقوت حموی

یاقوت حموی( 626-574 ه.ق) برده‌ای رومی بود که در جامعه اسلامی خواندن و نوشتن را فراگرفت و سپس با کمک کتاب‌های گردآوری شده در کتابخانه بزرگ مرو به نگارش کتاب‌هایی در جغرافیا و تاریخ پرداخت. هنگام یورش مغولان به ناچار از خراسان گریخت و به سوریه رفت و در کاروانسرایی در نزدیکی حلب درگذشت. او را تاریخ‌نگاری موثق و از پیشوایان دانش جغرافی، لغت‌دان و ادیب و شاعر و نثرنویس ماهر و عالمی آگاه خوانده‌اند. مهم‌ترین اثر او کتاب «معجم‌البلدان» در شناسایی شهرها و دهکده‌ها در هر سرزمین و گفت‌وگو از جایگاه‌های ویران و آباد و دیگر بحث‌های جغرافیایی است که دکتر علینقی منزوی آن را ترجمه کرده است.او درباره ضرورت نگارش این کتاب نوشته است:

9 ماه پیش 01:01 - 02 اسفند 1395
شیوه تولید فئودالی در ایران

تولید فئودالی به اشکال مختلفی سازمان می‌یافت که هرکدام مشخص‌کننده ترکیب خاصی از فرآیند کار و مناسبات تولید بود. تنوع در سازمان تولید از طریق تنوع در شیوه و شرایط توزیع زمین (و آب) توسط ارباب بین دهقانان تعیین می‌شد. این شرایط حق بهره‌وری دهقان را از زمین ارباب در برابر سهمی از محصول مشخص می‌کرد. شرایط مبادله عموما در قرارداد اجاره قید می‌شد.

9 ماه پیش 01:01 - 02 اسفند 1395
روز بین‌المللی عدالت اجتماعی

مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال 2007 بیستم فوریه را به‌عنوان «روز بین‌المللی عدالت اجتماعی» نام‌گذاری کرد.  در قطعنامه سازمان ملل متحد، از کشورهای جهان خواسته شده است که سیستم اقتصادی خود را بر پایه عدالت، برابری و مسوولیت جمعی تنظیم کنند. به گفته کارشناسان، رشد اقتصادی باید به اشتغال بیشتر و بهبود شرایط کار در جهان منتهی شود. مبارزه با فقر، کار توام با حرمت فردی، جذب و هموندی اقلیت‌های مذهبی و قومی، رفع هرگونه تبعیض از زنان و کودکان و بهبود سیستم قضایی کشورها از جمله مواردی است که در قطعنامه سازمان ملل بر آن تاکید شده است.

9 ماه پیش 01:01 - 02 اسفند 1395