تاریخ و اقتصاد

ممنوع‌الخروجی 16 هزار مدیر و کارگزار

طی روزهای نهم و دهم اسفند ۱۳۵۷ روزنامه‌ها از ممنوع‌الخروج شدن ۱۶ هزار نفر از مدیران، کارگزاران و وابستگان رژیم سابق خبر دادند. روزنامه اطلاعات در این باره نوشت: فهرست افراد ممنوع‌الخروج از کشور در دست بررسی نهایی است و گفته می‌شود تاکنون نام قریب 16 هزار نفر در این فهرست گنجانده شده است. پیش‌بینی می‌شود این فهرست تا آخر هفته آینده آماده و به اداره گذرنامه ابلاغ شود. به نوشته این روزنامه نام کلیه وزرا، معاونان وزارتخانه‌ها، مدیران کل، سفرا و وزرای مختار، روسای سازمان‌ها، روسای کل مدیران عامل و اعضای هیات‌مدیره شرکت‌های دولتی، نمایندگان مجلسین، مقامات مهم بخش خصوصی، شهرداران شهرهای مهم، استانداران و فرمانداران کل و دلالان بین‌المللی و همچنین عده‌ای از امرای ارتش و مقامات امنیتی که در طول ۲۵ سال گذشته مصدر کار بوده‌اند، در این فهرست منظور شده بود.

3 هفته پیش 00:01 - 11 اسفند 1395
بررسی دلایل غفلت روشنفکران ایرانی از اقتصاد در گفت‌وگو با دکتر محمدعلی مرادی
خرد تنظیم‌گر و عقل کنشگر

آیت وکیلیان: در چارچوب سلسله گفت‌وگویی‌هایی که با موضوع و محوریت «غفلت جریان روشنفکری معاصر از اقتصاد» در این صفحه از روزنامه «دنیای اقتصاد» جریان دارد، کسی این‌گونه بی‌پروا روشنفکران و اقتصاددانان را مورد نقد جدی قرار نداده بود که محمدعلی مرادی آن را شروع کرد. مرادی، پژوهشگر حوزه فلسفه و دانش‌آموخته دوره دکترای این رشته از دانشگاه برلین است. وی در جریان مصاحبه نقدهای جدی را به برخی اقتصاددانان وارد کرد. محمدعلی مرادی با بدیهی خواندن اینکه هسته فکری و ذهنی جریانات مارکسیستی مباحث اقتصادی بوده، معتقد است که در جریان انقلاب این گروه به تکیه مضاعف بر اقتصاد متهم شده بودند. اگر چه دکتر مرادی بر این اعتقاد است که آثار، علوم و دانش اقتصادی که آنها در ایران طرح کرده بودند، ناچیز و خالی از مضمون بوده است. مرادی رسالت جریان روشنفکری ایرانی در وضعیت کنونی را به این مساله منوط می‌کند که روشنفکر باید فهم کند که اقتصاد از سنخ علوم طبیعی است یا علوم انسانی. مرادی یکی از مهم‌ترین موانع معرفتی توسعه در ایران را ناکارآمدی تئوری‌های توسعه می‌داند، به گفته وی این تئوری‌ها در ساختار آکادمیک اروپا و آمریکا ظهور و بسط یافته است و نمی‌تواند در ممالکی نظیر ایران اثرگذار باشد.

3 هفته پیش 00:01 - 11 اسفند 1395
جامعه کلنگی و مساله توسعه

محمدعلی کاتوزیان در مقاله‌ای با عنوان «جامعه کوتاه‌مدت: بررسی مشکلات توسعه سیاسی و اقتصادی بلندمدت ایران» که ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد و سپس از سوی عبدالله کوثری ترجمه و در مجله بخارا به چاپ رسید، ایده جامعه کلنگی را نوشت. پیشفرض نظری کاتوزیان این است که لازمه توسعه‌یافتگی «درازمدت بودن» جامعه است. کاتوزیان در تعریف جامعه درازمدت و رابطه آن با توسعه می‌نویسد:

4 هفته پیش 01:00 - 10 اسفند 1395
جمعیت تهران در سال 1318

دهم اسفندماه سال 1318 با برنامه‌ریزی دولت و مجلس شورای ملی و هماهنگی بلدیه تهران، جمعیت پایتخت کشور شمارش شد. براساس این سرشماری، جمعیت تهران ۵۴۰ هزار نفر بود.

4 هفته پیش 01:00 - 10 اسفند 1395
بنیان‌گذاری سامسونگ

دهم اسفندماه سال 1316 شرکت سامسونگ در سئول افتتاح شد. لی بیونگ-چول موسس سامسونگ آن را به به‌عنوان یک شرکت بازرگانی تاسیس کرد و هدفش این بود که به صادرات ماهی، میوه و سبزی به چین بپردازد، اما طی یک دهه، با رشدی بسیار سریع، سامسونگ به یکی از ۱۰ شرکت بزرگ کره تبدیل شد. در سال ۱۹۶۹ شرکت سامسونگ الکترونیک به‌عنوان یک شرکت تابعه در گروه سامسونگ شکل گرفت. این شرکت در دهه ۱۹۷۰ با سرمایه‌گذاری در صنایع سنگین، صنایع شیمیایی و پتروشیمی و کشتی‌سازی راه صنعتی شدن را درپیش گرفت. درآمد خالص این شرکت در سال 2016 فراتر از 21 میلیارد دلار بوده است.

4 هفته پیش 01:00 - 10 اسفند 1395
کروگمن، اقتصاد‌دان منتقد وضع موجود

ما گمان می‌کردیم که هموطنان آمریکایی‌مان، کاندیدایی تا این حد مضحک و هراسناک را انتخاب نخواهند کرد. ما گمان می‌کردیم که ملتی به دور از تعصبات نژادی و زن‌ستیزی هستیم و در طول زمان بردبارتر و با اندیشه‌ای بازتر شده‌ایم و اینکه هنوز هنجارهای دموکراتیک و حاکمیت قانون برای اکثریت بزرگی از آمریکایی‌ها ارزش به حساب می‌آید. این بخشی از مقاله‌ای است که پل کروگمن، برنده نوبل اقتصاد سال 2008، هنگام اعلام نام ترامپ به‌عنوان برنده انتخابات، نوشت.

4 هفته پیش 01:00 - 10 اسفند 1395
سخنرانی دکتر محمدعلی همایون کاتوزیان در کنفرانس جامعه‌شناسی تاریخی- بخش پایانی
سرمایه‌ای که انباشت نشد

محمدعلی همایون کاتوزیان، اقتصاددان و مورخ پس از سال‌ها مطالعه و تحقیق در رابطه با علل تاریخی عقب‌ماندگی در ایران بالاخره در چهارم اسفندماه در نشستی که در دانشگاه تربیت مدرس برگزار شد، در ایران حضور یافت تا در قالب آن پاره‌ای از شبهات، انتقادات و نظرات پژوهشگران و استادان ایران را پیرامون نظریات خود بشنود و به آنها پاسخ گوید. روز گذشته بخش نخست سخنرانی او از نظرتان گذشت، در ادامه بخش پایانی سخنان این محقق و مورخ برجسته را می‌خوانید.

4 هفته پیش 01:00 - 10 اسفند 1395
تماشای تمرین قزاق‌ها

سوارهاي قزاق آمدند مشق کردند و اسب دواندند و شمشیربازی کردند. طوری گرد و خاک کردند که هیچ چیز پیدا نبود. مهدی‌خان آجودان مخصوص هم بود، از دواندن این اسب‌ها و شمشيربازي قزاق‌ها می‌ترسید و تعجب می‌کرد و حرف‌های بامزه‌ای می‌زد. خیلی خندیدیم. یک مشق تازه‌ای هم قزاق‌ها می‌کردند که خیلی تماشا داشت. این مشق تازه این بود که دو درخت مثل سرو را انداخته بودند. تخته و اینها هم دورش گذاشته بودند که صدمه می‌خورد می‌افتاد. خیلی مشق مشکلی بود. با شمشیر می‌زدند درخت را و خوب مشق می‌کردند. به آجودان مخصوص گفتیم اگر تو جاي این درخت بودی چه می‌کردی؟ یک اداهايي از خودش درمي‌آورد که آدم از خنده غش می‌کرد و تمام صاحب منصب‌ها خندیدند.

4 هفته پیش 00:00 - 09 اسفند 1395
وصف بناهای خوی

«روزنامه سفر از تبریز تا ماکو» عنوان روزنوشت‌های علی‌بن‌محمد مهندس‌باشی در دوران ناصرالدین شاه است. در اینجا بخشی از کتاب روزنوشت‌های او را می‌خوانید:

4 هفته پیش 00:00 - 09 اسفند 1395
هنری داو، صنعتگر بزرگ

هربــرت هنـــری داو، موســس شــرکت بــزرگ Dow Chemical Company، 26 فوریه سال 1930 در سن 64 سالگی درگذشت. این صنعتگر آمریکایی در مدرسه علوم تجربی کلیولند در اوهایو درس خواند و پس از دوران دانشگاه با آزمایشگاهی که راه انداخت زمینه را برای فعالیت صنعتی خود در زمینه شوینده‌ها و مواد شیمیایی فراهم کرد. او شرکت داو را در سال 1897 راه‌اندازی کرد و تحولی بزرگ در تولید و مصرف مواد شیمیایی و شوینده‌ها پدید آورد. شرکت داو هم اکنون دومین شرکت بزرگ فعال در زمینه شوینده‌ها و تولید مواد پلاستیکی در جهان است که محصولات خود را در بیش از 160 کشور جهان به فروش می‌رساند. مجموع کارمندان و کارگران این شرکت 54 هزار نفر ( سال 2016) است.

4 هفته پیش 00:00 - 09 اسفند 1395
جمعیت ایران در سال 1346

نهم اسفندماه 1346 در پی سرشماری نفوس و مسکن کشور اعلام شد که جمعیت ایران 24.872.000 نفر است. از این تعداد 3/ 9 میلیون نفر شهرنشین و 5/ 15 میلیون نفر روستا نشین بودند.

4 هفته پیش 00:00 - 09 اسفند 1395
سالمرگ علی‌اکبر دهخدا

علی‌اکبر دهخدا، چهره برجسته فرهنگ معاصر ایران ۷ اسفند ۱۳۳۴ در تهران چشم بر جهان فروبست. این نویسنده و محقق و روزنامه‌نگار سال 1257 به‌دنیا آمد. پدرش «خانباباخان» که از ملاکان متوسط قزوین بود، پیش از ولادت دهخدا از قزوین به تهران آمده و در این شهر اقامت کرده بود. علی‌اکبر دهخدا تحصیلات قدیمی را نزد «شیخ غلامحسین بروجردی» آموخت. بعدها به مدرسه علوم سیاسی رفت. پس از پایان تحصیل به خدمت وزارت امور خارجه در آمد. علامه دهخدا در سال 1281 با «معاون‌الدوله غفاری» که به وزیر مختاری ایران در کشورهای بالکان منصوب شده بود به اروپا رفت و حدود دو سال و نیم در اروپا و بیشتر در وین اقامت داشت.

4 هفته پیش 00:00 - 09 اسفند 1395
سخنرانی دکتر محمدعلی همایون کاتوزیان در کنفرانس جامعه‌شناسی تاریخی
استبداد؛ قفل عقب‌ماندگی

دنیای اقتصاد: روز چهارشنبه مصادف با چهارم اسفند ماه جاری دانشگاه تربیت مدرس میزبان کنفرانس «جامعه‌شناسی تاریخی ایران» بود. در این نشست که با حضور جمع بزرگی از علما و استادان برتر حوزه جامعه‌شناسی، تاریخ و علوم سیاسی برگزار شد، آثار محمدعلی همایون کاتوزیان در باب تاریخ، اقتصاد، جامعه و سیاست در ایران با حضور او مورد نقد و بررسی قرار گرفت. آنچه در زیر می‌خوانید بخش نخست سخنرانی دکتر کاتوزیان است که وی طی آن کوشید چکیده‌ای از دیدگاه‌ها و نظریات خود را برای حاضران بیان کند.

4 هفته پیش 00:00 - 09 اسفند 1395
گفته‌ها

ايران مانند صخره بزرگي است که از کوهي به ميان يک سيل افتاده باشد. ممکن است سيل آن را بسايد و حتي يک لحظه آن را بلند کند، ولي اين صخره دوباره محکم به جاي خود مي‌نشيند.

4 هفته پیش 01:00 - 08 اسفند 1395
نقد آثار همایون کاتوزیان

دنیای اقتصاد: کنفرانس «جامعه‌شناسی تاریخی ایران» روز چهارم اسفندماه برگزار شد. در این نشست که به همت گروه جامعه شناسی دانشگاه تربیت مدرس در سالن شهید مطهری این دانشگاه برگزار شد، آثار دکتر محمدعلی همایون کاتوزیان در حضور خود وی ازسوی جمعی از استادان حوزه تاریخ، جامعه‌شناسی و علوم سیاسی مورد نقد و بررسی قرار گرفت. اهداف برگزارکنندگان این همایش، عبارت بود از نقد و بررسی آثار دکتر همایون کاتوزیان به‌عنوان نمونه نظریه پردازی تاریخ محور در ایران، بررسی امکان‌های جامعه‌شناسی تاریخی در ایران، فراهم سازی فرصت آکادمیک برای بحث انتقادی درباب قدرت تبیینی تئوری‌های جامعه‌شناسی سیاسی و تاریخی ناظر بر ایران، فراهم‌سازی فرصت گفت‌وگوی خردمندانه برای اندیشمندان و پژوهشگران در باب موضوعات تاریخی مانند رابطه دولت و ملت، جنبش‌ها، اصناف و طبقات اجتماعی و خلقیات ایرانیان، تلاش برای انباشت دانش‌علمی و پالایش تئوری‌های مسلط در باب ایران در چارچوب موضوع کنفرانس، بسترسازی برای طرح ایده‌های تازه در حوزه جامعه شناسی تاریخی، ایجاد زمینه‌های لازم برای گفت‌وگو میان صاحب‌نظران این حوزه، کوشش برای ارزیابی شیوه‌های پرداختن به نظریه پردازی جامعه شناختی تاریخی. به همین منظور کنفرانس در قالب سه پنل با عنوان‌های «اقتصاد، سیاست و دولت در نظریات همایون کاتوزیان»، «جامعه‌شناسی تاریخی پروفسور همایون کاتوزیان» و «امکان‌های نظریه دکتر کاتوزیان» سازماندهی شده بود. در هریک از این پنل‌ها آثار کاتوزیان از زوایای متفاوتی مورد واکاوی قرار گرفت و در پایان وی به بخش‌هایی از انتقادات در رابطه با نوشته‌هایش پاسخ گفت.

4 هفته پیش 01:00 - 08 اسفند 1395
خاطرات ابتهاج

ابوالحسن ابتهاج در جلد اول خاطراتش می‌نویسد: چند ماه قبل از نخست‌وزیری رزم‌آرا در آغاز سفری که در شهریور ۱۳۲۸ برای شرکت در مجمع عمومی سالانه بانک جهانی و صندوق بین‌المللی پول به واشنگتن داشتم، شاه به من (ابوالحسن ابتهاج) گفت: حالا که شما به آمریکا می‌روی با وزارت خارجه آمریکا راجع به کمک‌های آمریکا با ایران هم صحبت کنید. گفتم: «بسیار خوب. اما قبل از اینکه با آنها صحبت کنم، تمامی مطالبی را که سال‌ها است به اعلی‌حضرت عرض کرده‌ام. اجازه بفرمایید الان تکرار کنم که بعد هیچ‌گونه سوءتفاهمی پیش نیاید.

4 هفته پیش 01:00 - 08 اسفند 1395
درگذشت حقوقدان دغدغه‌مند

پیتر بنسون، حقوقدان انگلیسی و بنیان‌گذار «عفو بین‌الملل» 25 فوریه سال 2005 در 83 سالگی درگذشت. بنسون در باب چرایی تشکیل نهاد «عفو بین‌الملل» گفته است: هر روز هفته روزنامه‌ها را که باز می‌کنی داستانی از یک جایی و درباره یک کسی پیدا می‌کنی که حبس شده یا مورد شکنجه قرار گرفته یا به دار آویخته شده است... در این هنگام خواننده روزنامه دچار یک حس تهوع‌آور ناتوانی می‌شود. با این حال اگر این حس انزجار بتواند به‌صورت واحد و در قالب یک اقدام مشترک درآید کارهای موثری می‌تواند انجام بگیرد.  عفو بین‌الملل بزرگ‌ترین زلزله سیاسی سال ۲۰۱۶ را انتخاب دونالد ترامپ به ریاست جمهوری آمریکا دانسته است. این سازمان حقوق بشری در گزارش سالانه خود «شعارهای مسموم انتخاباتی ترامپ» را نمونه‌ای از چرخش دنیا به سمت سیاست مبتنی بر «خشم و چند دستگی» عنوان کرده است. بنا به این گزارش دنیا در سال ۲۰۱۶ تیره‌تر و ناامن‌تر شد.

4 هفته پیش 01:00 - 08 اسفند 1395
نگاهی به زندگی ابوالحسن ابتهاج
بنیان‌گذار تحول در سازمان برنامه

ابوالحسن ابتهاج (۸ آذر ۱۲۷۸ رشت - ۶ اسفند ۱۳۷۷ لندن) پایه‌گذار اصلی برنامه‌ریزی توسعه در ایران بود. او تحصیلات ابتدایی را در زادگاهش به پایان رساند و برای گذراندن دوره متوسطه به تهران آمد و سپس راهی بیروت شد و پس از آن به پاریس رفت. ابتهاج در سال ۱۲۹۳ هنگام جنگ جهانی اول به ایران بازگشت. تا سال ۱۲۹۵ در مدرسه آمریکایی رشت تحصیل کرد. او در رشت، پیشنهاد فرمانده انگلیسی‌ها را برای مترجمی پذیرفت. در جریان ایجاد حکومت انقلابی میرزا کوچک‌خان جنگلی در رشت، وی و برادرش به دلیل مخالفت با میرزا دستگیر و برای مدت کوتاهی زندانی شدند. بعد از آن، ابتهاج به تهران آمد و به مترجمی مشغول شد. او در سال۱۳۰۱ق به استخدام بانک شاهی انگلیس در آمد. سپس وارد سیستم بانکی ایران شد. وی نخست در بانک کشاورزی به کار پرداخت، در سال ۱۳۱۵ به‌عنوان بازرس دولت در بانک کشاورزی مشغول به کار شد و در سال ۱۳۱۹ ریاست بانک رهنی ایران را بر عهده گرفت. ابتهاج در سال ۱۳۲۰ معاون بانک ملی ایران شد. سپس در ۵ دی ۱۳۲۱ خورشیدی در کابینه احمد قوام، ریاست بانک ملی ایران به عهده او نهاده شد و تا ۲۷ تیر ۱۳۲۹ نزدیک ۸ سال در این مقام باقی ماند.

4 هفته پیش 01:00 - 08 اسفند 1395
خانه‌های ایرانی

«ایرانیان هرگز در کار ساخت بناهای باشکوه برای زندگی نبودند و در این کشور حتی قصرهایی از آن نوع که در اروپا و برخی از دیگر کشورها شاهد آن هستیم، یافت نمی‌شود. در ایران معمولا هنر معماری در بالاترین درجه خود صرف ساخت مساجد و بناهای مذهبی شده است. این امر الزاما به معنای عدم توسعه‌یافتگی فنون بنایی و ساخت‌وساز در تاریخ ایران در مقایسه با دیگر کشورها نیست، بلکه بیش از آن ناشی از نوعی دریافت فرهنگی از خانه به‌عنوان مکان زندگی بوده است.» ناپیر ملکم در کتاب خود «سفرنامه یزد (پنج سال در شهری ايرانی) با این مقدمه به رفتار ایرانیان در ساخت خانه‌ها اشاره کرده و نوشته است.

4 هفته پیش 01:00 - 07 اسفند 1395
«طهران» در روایت یاقوت حموی

یاقوت حموی( 626-574 ه.ق) برده‌ای رومی بود که در جامعه اسلامی خواندن و نوشتن را فراگرفت و سپس با کمک کتاب‌های گردآوری شده در کتابخانه بزرگ مرو به نگارش کتاب‌هایی در جغرافیا و تاریخ پرداخت. هنگام یورش مغولان به ناچار از خراسان گریخت و به سوریه رفت و در کاروانسرایی در نزدیکی حلب درگذشت. او را تاریخ‌نگاری موثق و از پیشوایان دانش جغرافی، لغت‌دان و ادیب و شاعر و نثرنویس ماهر و عالمی آگاه خوانده‌اند. مهم‌ترین اثر او کتاب «معجم البلدان» در زمینه شهرها و دهکده‌ها در هر سرزمین و گفت‌وگو از جایگاه‌های ویران و آباد و دیگر بحث‌های جغرافیایی است. او درباره ضرورت نگارش این کتاب نوشته است:

4 هفته پیش 01:00 - 07 اسفند 1395