تاریخ و اقتصاد

دوره رونق نفت

در فاصله سال‌های1339 و 1342 اقتصاد ایران تحت تاثیر تضادهای سیاسی جنگ‌های قدرتی قرار داشت. در این زمان اقتصاد دچار کسادی شده بود ولی راکد نبود: عواید نفت به‌سرعت بیشتر می‌شد و کمک‌های آمریکا در کوتاه مدت مثل مسکن بود. در این زمان عملکرد بخش کشاورزی ضعیف بود چون تمامی عواید نفتی و وام‌های خارجی در شهرها به مصرف می‌رسیدند. دو سوم کل سرمایه‌گذاری ناخالص به ساختمان و تنها یک‌سوم صرف ماشین‌آلات می‌شد. بیشتر سرمایه‌گذاری‌های دولتی در امور ساختمان بود. با اینکه عواید نفت و کمک‌های خارجی از سوی دولت دریافت می‌شد سرمایه‌گذاری خصوصی دو برابر دولتی بود.

3 هفته پیش 01:00 - 16 اسفند 1395
گفته‌ها

طبقه دیگر مردم تهران را کارمندان تشکيل می‌دهند که جلوي نام آنها کلمه «ميرزا» قرار دارد و با همين کلمه از ديگر طبقات مشخص می‌شوند. اطلاعات و معلومات آنها از آنچه به‌طور سطحي در مکتب‌خانه‌ها و احيانا مدارس آموخته‌اند تجاوز نمي‌کند و فکر و ذکرشان اين است که به پولي برسند و اسب، نوکر و کلفت داشته باشند، بنشينند قليان بکشند و حکايات جالب براي يکديگر تعريف کنند و توجه ارباب و رئيس‌شان را به خود يادآور شوند. آنها دائما سرکار خود در کمين هستند که چگونه ممکن است در آمد خود را زيادتر کنند و مداخل بيشتري داشته باشند.

3 هفته پیش 01:00 - 16 اسفند 1395
انتشار نخستین شماره مجله تایم

نخستین شماره مجله تایم سوم مارس سال 1923 در نیویورک منتشر شد. تایم اکنون جزو معتبرترین نشریات در سطح جهان است که با شمارگان 3,032,581 (سال 2016) با قدرت به حیات خود ادامه داده است. ضمن اینکه وب‌سایت آن نیز روزانه بیش از پنج میلیون نفر بازدیدکننده دارد. این نشریه از سال 1927 عکس شخصیت‌های برجسته را روی صفحه اول خود می‌اندازد. تا کنون عکس 18 شخصیت سیاسی ایران روی جلد تایم قرار گرفته است. در سال ۱۹۶۰ «دانشمندان آمریکایی»، در سال ۱۹۵۶ «مبارزان آزادیخواه مجارستانی»، در سال ۱۹۷۵ «زنان آمریکایی» و در سال ۲۰۰۳ «سربازان آمریکایی» از گروه‌هایی بوده‌اند که به‌طور مشترک روی جلد شماره مخصوص آخر سال تایم قرار گرفته‌اند. از روسای جمهور آمریکا که جز یکی، دو استثنا همه روی جلد تایم رفته‌اند، آیزنهاور تنها رئیس‌جمهوری بوده که پیش از اینکه به ریاست‌جمهوری برگزیده شود، روی جلد رفت. او بار دیگر هم در سال ۱۹۵۹ عنوان چهره سال را برد. در روز ۳۱ دسامبر ۱۹۹۹ آلبرت انیشتین شخصیت قرن معرفی شد. فرانکلین روزولت و مهاتما گاندی دیگر نامزدهای این عنوان بودند.

3 هفته پیش 01:00 - 16 اسفند 1395
ثبت تجاری آسپرین

ششم مارس 1899 شرکت علوم دارویی «بایر» آسپرین را به‌عنوان یک داروی تجاری به ثبت رساند. داروی آسپرین پیش‌تر کشف شده بود؛ اما شرکت بایر توانست آن را به صورت یک داروی تجاری دربیاورد. بایر در حال حاضر جزو بزرگ‌ترین شرکت‌های دارویی و تولیدکننده سموم کشاورزی در جهان است که بیش از 115 هزار کارگر و کارمند دارد. درآمد این شرکت در سال 2016 حدود 42/ 7 میلیارد دلار برآورد شد. فریدریش بایر، بنیان‌گذار شرکت داروسازی و تولید مواد شیمیایی بایر در سال ۱۸۶۳ به همراه دوستش یوهان، شرکتی کوچک را در شهر ووپرتال آلمان تاسیس کرد. این شرکت در ابتدا در زمینه تولید رنگ فعالیت می‌کرد؛ اما در دهه 1880 به یک شرکت داروساز تبدیل شد.

3 هفته پیش 01:00 - 16 اسفند 1395
وزارت مجدد نیک‌پی

16 اسفند ماه 1325 اعزاز نیك پی وزیر پست و تلگراف که پیش‌تر به‌دلیل شرکت در انتخابات مجلس شورای ملی استعفا داده بود، مجددا از طرف نخست‌وزیر به معاونت نخست‌وزیری و وزارت پست و تلگراف تعیین شد.

3 هفته پیش 01:00 - 16 اسفند 1395
قرارداد 1975

پس از اجلاس سران دول صادركننده نفت كه از 13 تا 15 اسفند 1353 شمسی در الجزیره پایتخت الجزایر تشكیل شد، ایران و عراق طی اعلامیه مشتركی اعلام كردند كه درمورد رفع اختلافات دو كشور به توافق رسیده‏اند و امنیت و اعتماد متقابل را در امتداد مرزهای مشترك خویش برقرار خواهند ساخت.

3 هفته پیش 01:00 - 16 اسفند 1395
گفت‌وگو با دکتر محمدعلی موحد محقق و نویسنده کتاب «خواب آشفته نفت»
نفـت و ناگزیری دولتی‌سازی

امیر طیرانی و فرید دهدزی: همزمان با گذشت نیم قرن از درگذشت دکتر مصدق و همزمانی آن با شصت‌وپنجمین سالگرد ملی شدن نفت، در صدد یک گفت‌وگو تخصصی و فنی در زمینه ملی شدن نفت بودیم. دکتر محمدعلی موحد آثاری جدی در زمینه تاریخچه نفت در ایران، مانند مجموعه چهار جلدی کتاب «خواب آشفته نفت»، نوشته است؛ همچنین کتابی که حدود نیم قرن پیش از جمله منابع حقوقی درباره نفت بود، یعنی کتاب نفت ما و مسائل حقوقی آن. او از جمله مورخان و تحلیلگرانی است که ضمن شناخت عمیق جوانب تکنیکی صنعت نفت، به جوانب حقوقی آن اشراف کامل دارد. یکی دیگر از وجوه بارز آثار دکتر موحد نگاه به نفت، نه به‌عنوان یک صنعت صرف، بلکه به‌عنوان یک مساله مهم در عرصه دیپلماسی و موثر در مناسبات جهانی است.

3 هفته پیش 01:00 - 16 اسفند 1395
نظم اداری ما

نظم اداری ما نظم لخت و سنگین و پرمدعا و کم بازده است. تقصیر این لختی و سنگینی و کم بازدهی و پرمدعایی را معمولا گردن کارمندان می‌اندازند و بی‌آنکه نظام مدیریت را در نظر آورند؛ می‌پندارند که اگر کارمندان اهل کار باشند همه کارها به صلاح می‌آید. این اصل تا آنجا که می‌گوید کارمندان باید صالح باشند درست است؛ اما هیچ اداره و سازمانی حاصل جمع جبری کارمندانش نیست، بلکه نظام واحد و واجد روح خاص است و اصول و قواعد و سیری دارد که از عمل کارمندان مستقل است و آنها باید از این روح و اصول و قواعد پیروی کنند.

3 هفته پیش 01:01 - 15 اسفند 1395
نگاهی به جریان درون‌حکومتی تجددخواه6
تشکیل دارالشورای دولتی در 1275ه.ق

دکتر حامد عامری

3 هفته پیش 01:01 - 15 اسفند 1395
موموفوکو آندو، صنعتگر خلاق

موموفوکو آندو، صنعتگر ژاپنی پنجم مارس 1910 در تایوان به دنیا آمد. او بنیانگذار شرکت مواد غذایی Nissin Food Products Co است. آندو همچنین چند نوع رشته و پاستا نیز در شرکت خودش برای نخستین بار تولید کرد که البته الگوی آن را از غذاهای ژاپنی برگرفته بود. رشته‌های فوری، فنجانی (instant noodles) و سوپ رشته‌ای از جمله مشهورترین تولیدات شرکت «نیسین» محسوب می‌شود. طرح‌های خلاقانه آندو چنان تاثیری در صنعت غذا داشت که حتی گوگل نیز در سال ۲۰۱۵ تصویر یکی از رشته‌های او را به مناسبت روز تولدش در صفحه اصلی خود بارگذاری کرد. موموفوکو آندو در هفتم ژانویه سال 2007 پس از نزدیک به یک قرن زندگی اثرگذار درگذشت.

3 هفته پیش 01:01 - 15 اسفند 1395
وزارتخانه طرح های انقلابی

اواسط اسفندماه 1357 مهندس هاشم صباغیان معاون نخست وزیر در امر انتقال قدرت اعلام کرد: ما وزارتخانه‌ای ایجاد کردیم به نام وزارت «طرح‌های انقلابی» که دکتر یدالله سحابی اداره آن را به عهده دارد. وی در مورد طرح معاونت هزینه آب و برق گفت: ما برای کمک به مستمندان و خانواده‌های کم‌درآمد طرحی تصویب کرده‌ایم که به موجب آن از شهریور گذشته به بعد و همچنین در آینده مصرف برق تا 100 کیلووات در ماه مجانی و... در مورد آب هم تا 10 متر مکعب مجانی است.

3 هفته پیش 01:01 - 15 اسفند 1395
دیدگاه دو استاد دانشگاه در باره آثار دکتر همایون کاتوزیان
ضرورت بازاندیشی امکان‌های نظری

دنیای اقتصاد: آنچه از نظرتان می‌گذرد متن دو سخنرانی در کنفرانس جامعه شناسی تاریخی ایران است که پنجم اسفندماه، در تهران برگزار شد. در این کنفرانس نظریه و آثار دکتر همایون کاتوزیان اززوایای مختلفی مورد نقد و بررسی قرار گرفت.

3 هفته پیش 01:01 - 15 اسفند 1395
مصدق گفت از زندگی خسته شده‌ام

اشاره: دکتر اسمعیل یزدی، پزشک معالج محمد مصدق، در گفت‌وگویی با «تاریخ ایرانی» از چگونگی ورود خود به قلعه احمد‌آباد و انجام آزمایش از مصدق و واکنش او سخن گفته است. بخشی از این گفت‌وگو را می‌خوانید:

3 هفته پیش 01:01 - 14 اسفند 1395
ترور رزم‌آرا

12 اسفندماه سال 1329 جمعیت فداییان اسلام و جبهه ملی در مسجد شاه یک گردهمایی مشترک علیه شرکت نفت ملی انگلیس برگزار کردند.  چهار روز پس از این گردهمایی سپهبد رزم‌آرا، نخست‌وزیر وقت، که برای شرکت در مجلس ختم آیت‌الله فیض به مسجد شاه رفته بود هدف گلوله قرار گرفت و در دم کشته شد. خليل‌طهماسبى، عضو جمعيت فدایيان اسلام كه اسلحه به دست در صحنه حاضر بود به‌عنوان ضارب بازداشت شد و به ترور رزم‌آرا اعتراف كرد.  روز بعد آيت‌الله كاشانى (رئيس‌وقت مجلس شوراى ملى) ترور رزم آرا را واجب و طهماسبى را «منجى ملت ايران» دانست.  به گفته برخی محققان رزم‌آرا که به‌رغم چند ماه تلاش، از حل مساله نفت و گذراندن قرارداد گس -گلشایيان از تصويب مجلس ناكام مانده بود و از سوى ديگر كارشكنى‌هاى شاه و دربار را مشاهده مى‌كرد، تصميم گرفته بود در نوروز ۱۳۳۰ دست به كودتا بزند و قدرت كامل را به دست بگيرد.

3 هفته پیش 01:01 - 14 اسفند 1395
به قدرت رسیدن ماندلا

نلسون ماندلا دوم مارس سال 1990 به‌عنوان معاون کنگره ملی آفریقا (African National Congress = ANC) انتخاب شد. این مبارز و چهره شاخص سیاسی در فوریه همان سال پس از 27 سال از زندان آزاد شده بود. کنگره ملی یک جبهه سیاسی در آفریقای جنوبی است که در سال ۱۹۱۲ علیه آپارتاید تشکیل شد.  کنگره ملی شامل سه حزب است: کنگره ملی آفریقا، حزب کمونیست آفریقای جنوبی (SACP) و کنگره اتحادیه‌های کارگری آفریقای جنوبی (COSATU)، این سه حزب اتحاد سیاسی سه‌جانبه را تشکیل می‌دهند. این اتحاد سه‌گانه از دوران پس از آپارتاید تاکنون، تشکیل‌دهنده دولت در آفریقای جنوبی بوده است.  در سال 1993 جایزه صلح نوبل به ماندلا تعلق گرفت. او 10 مه 1994 در انتخاباتی آزاد به ریاست‌جمهوری آفریقای جنوبی دست یافت.

3 هفته پیش 01:01 - 14 اسفند 1395
نگاهی به زندگی و سیاست‌ورزی محمد مصدق به مناسبت سالمرگ او
حیات پر تنش

محمد مصدق 14 اسفندماه 1345 در تبعیدگاهش در احمدآباد درگذشت. مصدق سال 1261 در خانواده‌ای ثروتمند و متنفذ دیوانی چشم به جهان گشود. او در سال 1278، برای ادامه تحصیل به فرانسه رفت و با اخذ درجه دکترای حقوق از دانشگاه نوشاتل سوئیس به تهران بازگشت. او دو دوره به مقام نخست‌وزیری رسید و هشت دوره نماینده مجلس شورای ملی شد. همچنین 14 ماه در کابینه‌های مختلف به‌عنوان معاونت وزارت مالیه و ریاست کل محاسبات مشغول به خدمت شد.  ۲۱ آذر ۱۳۰۴، نمایندگان پنجمین دوره مجلس شورای ملی، ماده واحده «انقراض دودمان قاجار و خلع احمدشاه» را مورد بحث و رای‌گیری قرار دادند. از ۸۵ نماینده حاضر ۸۰ نفر رای مثبت دادند تنها ۵ نماینده شامل محمد مصدق، حسن تقی‌زاده، حسین علاء، یحیی دولت‌آبادی و سیدحسن مدرس در مخالفت علنی با انقراض قاجاریه در مجلس نطق کردند. خلاصه استدلال مصدق این بود که سردارسپه پس از این یا به موقعیتی که قانون اساسی برای پادشاه در نظر گرفته اکتفا می‌کند و کشور از خدمات او محروم می‌شود یا تبدیل به یک حاکم مستبد خواهد شد و مشروطیت زیر سوال خواهد رفت.

3 هفته پیش 01:01 - 14 اسفند 1395
مسائل نظریه کاتوزیان

دنیای اقتصاد: عطا محامد تبریز، جوان‌ترین پژوهشگری بود که در کنفرانس جامعه‌شناسی تاریخی در حضور محمدعلی همایون‌کاتوزیان به نقد وی پرداخت. او آنچه را بیان کرد حاصل شش سال مطالعه آثار کاتوزیان دانست که در قالب آن متون کاتوزیان را به سبب پاره‌ای از تضادهای موجود در آن با ضعف تبیین‌کنندگی مواجه دانست و به علاوه معتقد بود وی از کنار برخی از واقعیات تاریخی به سادگی عبور کرده است. آنچه در ادامه می‌آید سخنرانی این پژوهشگر جوان در نقد آثار کاتوزیان است:« من برای تحقیقات خودم به مدت 6 سال کارهای آقای کاتوزیان را مطالعه می‌کردم و آنچه در این‌جا می‌آورم برشی از این مطالعات است و به نوعی فکر کردن با صدای بلند به‌حساب می‌آید. من از نوشته‌های آقای کاتوزیان و حتی از منتقدان ایشان ناراضی هستم. پرسش اساسی من این بود که روایت کلان موجود از انقلاب ایران که آقای کاتوزیان در کتاب اقتصاد سیاسی خود ارائه داده‌اند، چگونه روایت حاضر در مورد انقلاب ایران شده است. در حقیقت در پی آن بودم که بدانم آیا آقای کاتوزیان این روایت را ساخته‌اند یا اینکه این روایت حقیقی انقلاب است؟

3 هفته پیش 00:01 - 11 اسفند 1395
استعفای فرمانفرما از رئیس‌الوزرایی

عبدالحسین میرزا فرمانفرما روز دهم اسفند سال 1294 استعفای خود را از مقام رئیس‌الوزرایی تسلیم احمدشاه قاجار کرد. عبدالحسین میرزا در سال ۱۲۳۱ در تبریز متولد شد. پدرش فیروز میرزا پسر شانزدهم عباس میرزا و مادرش حاجیه‏ هُماخانم دخترعموی پدرش و دختر بهمن میرزا بهاء‏الدوله بود. او تحصیلات خود را در خانه و زیر نظر پدر و مادر آغاز کرد. سپس وارد دارالفنون شد و در رشته نظام به تحصیل پرداخت و با لقب «سالار لشکر» به فرماندهی قشون آذربایجان منصوب شد. دو سال بعد لقب «فرمانفرما» دریافت کرد و والی کرمان و بلوچستان شد.

3 هفته پیش 00:01 - 11 اسفند 1395
اخراج 50 کارمند رادیو تلویزیون

دهم اسفندماه سال 1357 صادق قطب‌زاده سرپرست سازمان رادیو تلویزیون با صدور اعلامیه‌ای جمعی از کارمندان سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران را اخراج کرد.

3 هفته پیش 00:01 - 11 اسفند 1395
پیش‌نویس قانون اساسی جدید

سه هفته پس از پیروزی انقلاب اسلامی پیش‌نویس قانون اساسی جمهوری اسلامی تهیه و برای آخرین اظهارنظر‌ها تسلیم امام خمینی شد. روزنامه اطلاعات به نقل از دست‌اندرکاران تهیه قانون اساسی جمهوری اسلامی نوشت: «تمام آزادی‌های پیش‌بینی شده در تمام مواثیق و اعلامیه‌های بین‌المللی مثل اعلامیه جهانی حقوق بشر، میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و دیگر عهدنامه‌ها یک‌جا در این قانون ریخته شده و هیچ نوع محدودیتی برای هیچ گروه و دسته‌ای با هر گرایش و طرز تفکری در آن قائل نشده‌اند. در پیش‌نویس قانون اساسی حقوقی که برای مردان شناخته‌شده در مورد زنان نیز اعمال می‌شود. در این پیش‌نویس تاکید شده است رئیس‌جمهوری با رای مستقیم مردم برای ۴ یا ۵ سال انتخاب می‌شود و فقط قدرت اجرایی دارد و حق دخالت در قوای دیگر را ندارد.» همچنین به نوشته کیهان، در قانون اساسی جدید تقویت و حمایت از صنایع بنیادی و اصیل و نیز حمایت از کشاورزان به‌عنوان یکی از نهاد‌ها پیش‌بینی شده و تاکید شده که هر کشاورزی روی هر زمینی که کار می‌کند مالک آن خواهد بود، ولی حق فروش، بورس‌بازی و دلالی روی آن را ندارد. همچنین سعی خواهد شد که صنایع مونتاژ به تدریج جای خود را به صنایع مادر و بنیادی بدهند و استثمار کارگر و کشاورز به‌کلی از میان برود.

3 هفته پیش 00:01 - 11 اسفند 1395