تاریخ و اقتصاد

سالروز درگذشت امیرکبیر

عباس میرزا و بعدها محمدتقی خان فراهانی مشهور به امیرکبیر دریافتند که ایران نه تنها از نظر نظامی بلکه در تمام زمینه‌های دیگر نیازمند اصلاحات واقعی است. اگر عباس میرزا این آگاهی را در میدان‌های جنگ به دست آورد، امیرکبیر با مسافرت به روسیه و مشاهده پیشرفت و نوسازی که در این کشور انجام می‌شد، به این نتیجه دست یافت. میرزا محمدتقی خان فراهانی در ۱۱۸۶خورشیدی در روستای هزاوه فراهان اراک به دنیا آمد. خیلی زود به سبب هوش و استعداد کم‌نظیر توجه میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی صدراعظم محمدشاه قاجار و عباس میرزا نایب‌السلطنه را به خود جلب کرد و پس از مدتی نخستین تجربه سیاسی خویش را در همراهی با خسرو میرزا فرزند نایب‌السلطنه در سفر به روسیه تزاری به دست آورد و پیشرفت‌هایی که در روسیه مشاهده کرده بود به فکر اصلاحات در ایران افتاد.

1 هفته پیش 01:00 - 22 دی 1395
انتشار روزنامه صوراسرافیل

در روز پنج‌شنبه ۱۹ دی سال ۱۲۸۵ هجری شمسی اولین شماره روزنامه «صور‌اسرافیل» به سردبیری میرزا جهانگیرخان، با سرمایه میرزا قاسم‌خان تبریزی و همکاری میرزا علی‌اکبرخان قزوینی (دهخدا) منتشر شد. این روزنامه در هشت صفحه، به قطع وزیری و با چاپ سربی در چاپخانه سنگی پارسیان به طبع می‌رسید. سرلوحه روزنامه به خط نسخ درشت نوشته می‌شد و بالا‌تر از سرلوحه، تصویر فرشته آزادی بود که در صور می‌دمید و گروهی او را به یکدیگر نشان می‌دادند و در بالا و پایین آن هم دو آیه از قرآن کریم از سوره یس و مومنون نوشته شده بود. روزنامه صوراسرافیل از جراید معروف و مهم صدر مشروطیت بود. سردبیر صوراسرافیل، میرزا جهانگیرخان شیرازی فرزند آقا رجبعلی، در سال ۱۲۹۲ هجری در یک خانواده فقیر شیرازی متولد شد. در کودکی پدر خود را از دست داد و سرپرستی او را عمه و جده‌اش برعهده گرفتند. در سال ۱۲۹۷ هجری قمری با عمه‌اش به تهران آمد و در ۱۳۰۶ هجری قمری دوباره به شیراز بازگشت.

1 هفته پیش 01:00 - 22 دی 1395
ورود برق به مازندران

ورود برق به مازندران با کارخانه‌های برق حرارتی همزمان بوده است نخستین کارخانه برق حرارتی در استان مازندران و گلستان در بندر گز در روز 5 دی‌ماه 1269 به همت بازرگان مشهوری به نام «قاسم اف» خریداری و احداث شد.  پس از این شهر به تدریج بابل، ساری و... دارای روشنایی و برق شدند. تا پیش از برپایی شرکت برق منطقه‌ای مازندران و در دورانی که رد پای برق در گیلان به تاسیسات خوشتاریا در بندرانزلی می‌رسد، در مازندران رغبت چندانی به نصب تاسیسات برقی وجود نداشت و نخستین گزارش در این باره به سال 1307ه.ش می‌رسد که ایجاد تاسیسات برق در گیلان و گرگان نظر یک بابلی را جلب و وی را به اقدامی همانند وادار می‌کند. در آن سال‌ها فلسفی و شرکا نخستین مولد برق را به قدرت 150کیلو وات در گرگان نصب و راه‌اندازی کرد. شهرهای دیگر مازندران همچنان از نیروی برق بی‌بهره بودند تا آنکه در 1315 ه.ش توسط ارباب رستم سهیل موتوری به قدرت 60 کیلو وات در آمل نصب و به بهره‌برداری رسید.

1 هفته پیش 01:00 - 22 دی 1395
اوضاع بازار در ایران باستان

از دیرباز مهم‌ترین منبع درآمد مردم باستان شکار و سپس کشاورزی بوده است. اما به مرور زمان بازرگانی و تولید صنایع‌دستی نیز در میان مردم دارای جایگاه خاصی ‌شد. نمونه‌های متعدد از سکونتگاه‌هایی که اقتصادشان متکی بر تولید صنایع‌دستی بود، در نقاط گوناگون ایران یافت شده است که از آن جمله می‌توان به تپه زاغه در دشت قزوین (اواخر هزاره هفتم ق.م و اوایل هزاره هشتم ق.م)، تپه سیلک در کاشان (هزاره ششم ق.م)، تپه حسنلو در جنوب غربی دریاچه ارومیه (هزاره ششم ق.م)، شهر سوخته در سیستان (هزاره سوم ق.م) و سکونتگاه‌های عیلامی (هزاره چهارم ق.م به بعد) اشاره کرد که شواهدی مبنی بر وجود کارگاه‌های صنایع‌دستی و فضاهای بازرگانی در آنها پیدا شده است. توسعه روابط بازرگانی در آن دوران موجب شد که در حدود هزاره چهارم قبل از میلاد مهر اختراع شود و از آن برای ممهور کردن برخی از انواع ظرف‌های حامل کالاها استفاده کردند و به این ترتیب روابط بازرگانی با دقت و سهولت بیشتری انجام شد.

1 هفته پیش 01:00 - 22 دی 1395
واکاوی

سارقان اصفهان

2 هفته پیش 02:09 - 20 دی 1395
«مفتاح الحساب» ریاضیدان ایرانی

غیاث‌الدین جمشید کاشانی (807 – 766 ه.ش) زبردست‌ترین حساب‌دان و آخرین ریاضی‌دان برجسته دوره اسلامی و از بزرگ‌ترین مفاخر تاریخ ایران به شمار می‌آید. کاشانی کار نگارش مفتاح‌الحساب را، که بی‌تردید مهم‌ترین، مفصل‌ترین و برجسته‌ترین کتاب ریاضیات عملی در دوره اسلامی به شمار می‌آید، در 20 اسفند سال 805 ه.ش به پایان رسانده است. اما پیش‌نویس این کتاب را دست کم از ۶ سال پیش، فراهم آورده و در این مدت، مشغول تکمیل و اصلاح آن بوده است. زیرا او در مقدمه «تلخیص المفتاح» که در همین سال نوشته شده، تاکید کرده که این تلخیص را پس از به پایان رساندن تالیف مفتاح‌الحساب فراهم آورده است.

2 هفته پیش 02:09 - 20 دی 1395
زادروز مهندس گلدن گیت، پل هزاره

جوزف استراوس ( 16 مه 1870 - 9 ژانویه 1938)، مهندس آمریکایی و طراح پل معروف «گلدن گیت» در آمریکا است، پلی معلق که جزو شاهکارهای دانش مهندسی و فناوری مدرن در جهان محسوب می‌شود. استراوس که اصل و نسبی آلمانی داشت در اوهایو آمریکا به دنیا آمد و در دانشگاه سین‌ سیناتی درس خواند. پس از فارغ‌التحصیلی در یک شرکت تخصصی ساخت پل به نام راف مودجسکی استخدام شد اما پس از مدتی به دلیل عدم استقبال از پیشنهادهای مهندسی‌اش آن شرکت را ترک کرد و خودش یک شرکت بنیان گذاشت. سپس به شیکاگو رفت؛ جایی که انقلابی در صنعت پل‌سازی متحرک به وجود آورد و حدود 400 پل ساخت. از جمله پل‌های مشهوری که او ساخته می‌توان به:

2 هفته پیش 02:09 - 20 دی 1395
بررسی سه دوره مهم تجارت در ایران پس از اسلام
گردش پولی متمرکز

مایا شاتس میلر موسی احمدیان

2 هفته پیش 02:09 - 20 دی 1395
مشاغل علما در دوره صفوی

به نظر می‌رسد در مرحله نخست، می‌توان دو نوع عنوان و لقب رسمی برای عالمان دین در این دوره یافت. نخست عناوین رسمی- حکومتی که از آن صاحب منصبان اداری-سیاسی بوده و در راس آنها باید به شیخ‌الاسلام، صدر، قاضی و ملاباشی اشاره کرد. دسته دوم عناوینی است که اگرچه از نوعی رسمیت برخوردار است؛ اما حکومتی نیست. برای نمونه می‌توان به عناوینی چون مجتهدالزمانی، پیش‌نماز، مدرس و حتی تعبیری مانند رئیس‌العلما اشاره کرد. منصب امامت جمعه و نیز متولیان اماکن مقدسه را نیز می‌توان در نوع اول جای داد. در تمام این مدت، جامعه عالمان دینی، جامعه گسترده‌ای بوده و به هیچ روی، محدود به افراد صاحب‌منصب نبوده است.

2 هفته پیش 01:00 - 14 دی 1395
فروش القاب و عناوین

در اواخر دوره ناصرالدین شاه كار مالیه ایران به جایي رسید که هیچ شهری اضافه محل یا به اصطلاح مستوفی‌ها «باقي تحت محل» نداشت و شاه براي پوشاندن كسری بودجه مجبور شد كه به وسایلي فوق‌العاده متوسل شود. او چند وسیله موقتي اختیار کرد كه علي الظاهر بار خودش را بار کرد؛ اما در باطن بر خرابي مالیه ایران افزود.

2 هفته پیش 01:00 - 14 دی 1395
راه‌آهن اصفهان به بوشهر

روزنامه اطلاعات در تاریخ 13 دی‌ماه سال 1320 از احداث راه‌آهن بین اصفهان و بوشهر خبر داده بود.  در متن این خبر آمده است: «به‌طوری‌که خبرنگار اداره تلگراف از شهرضا اطلاع می‌دهد، در نظر گرفته شده است که راه‌آهن بین اصفهان - شیراز و از شیراز تا بوشهر کشیده شود و همچنین جاده اتومبیل‌رو اصفهان تا بوشهر آسفالت شود. اینک چند روز است که اداره راه شن‌ریزی جاده را به مناقصه گذاشته و مقاطعه‌کاران در تمام طول جاده مشغول جمع‌آوری شن و ریگ برای جاده می‌باشند.»

2 هفته پیش 01:00 - 14 دی 1395
زادروز ولیعهد ثانی

محمد شاه سومین شاه از دودمان قاجار در 14 شهریور 1227 به‌دنیا آمد. ولیعهدی او با مرگ پدر ولیعهدش عباس میرزا به دلیل بیماری جلو افتاد و به ولیعهد ثانی شهرت یافت؛ اما ولیعهدی‌اش تنها یک سال و دو روز به طول انجامید و با مرگ فتحعلی‌شاه، قدرت را در دست گرفت. او اولین پادشاهی بود که به تأسی از پدر دانشجویانی را برای یادگیری علوم جدید به خارج از کشور اعزام کرد و در همین زمان بود که نخستین دستگاه چاپ به ایران وارد شد و آموزش به شیوه نوین درون کشور مورد توجه قرار گرفت. واقعه مهمی که در زمان حکومت وی روی داد جدایی سلیمانیه از ایران بود که اداره آن را تحت فشار انگلیس و روسیه به عثمانی واگذار کرد. محمدشاه سرانجام در سن چهل و دوسالگی براثر بیماری نقرس درگذشت. قبر وی در حرم حضرت معصومه(س) قرار دارد.

2 هفته پیش 01:00 - 14 دی 1395
لباس نشانه تشخص

دکترسیدسعید زاهد زاهدانی- عبدالله نجفی اصل- حیدر امیری

2 هفته پیش 01:00 - 14 دی 1395
سکه طلا در نظام پولی ایران

غازان‌خان (1295-1304م) برجسته‌ترین فرمانروای ایلخانی سلسله ایلخانان که بخش خاوری جهان اسلام را طی سده‌های سیزدهم و چهاردهم میلادی تحت‌سیطره خود درآورد، به‌عنوان بخشی از اصلاحات نظام اداری، نظام پولی یکسانی را در ایران معمول گردانید. این نظام پولی، بر گردش همزمان طلا و نقره مبتنی بود. (مس هم در گردش بود اما سکه شاهی نبود و به سختی برای مقاصد اقتصادی محلی و معاملات کم‌اهمیت به‌کار برده می‌شد). درهم‌های نقره‌ای حجم عظیمی از مسکوکات ضرب شده این دوره را شامل می‌شد و فقط نقره پول واقعی بود. زیرا صرفا سکه‌های نقره‌ای با وزن معین و عیار قانونی ضرب می‌شد. ایلخانان سکه‌های طلا در وزن‌های مختلف و نامشخص ضرب می‌کردند. احتمالا این اقدام به این جهت بود که موجودی و عرضه طلا، تثبیت نشده بود زیرا در همه ایران فقط یک معدن طلا کشف شده بود. طلایی که با وزن مشخص رواج یافت، به‌عنوان یک کالای اقتصادی بیش از پول، مورد پذیرش واقع می‌شد و بیشتر آن از ایران به هند منتقل می‌شد.

3 هفته پیش 01:01 - 13 دی 1395
گفته‌ها

«بدیهی است که منافع ما حکم می‌کند تا برای جنوب ایران مآل‌اندیشی کنیم و در این مورد پیشنهاد می‌کنم که در جریان مذاکره با دولت ایران، به اطلاع آنان برسانیم که برای برقراری نظم در جنوب ایران که در آنجا از منافع زیادی برخورداریم، درصددیم که در صورت مقتضی بودن شرایط، نیرویی زیر نظر افسران و مربیان انگلیسی تشکیل دهیم.»

3 هفته پیش 01:01 - 13 دی 1395
گوردون مور و قانون معروفش

گوردون مور (3 ژانویه 1929) بنیانگذار شرکت اینتل است. او در سانفرانسیسکو به دنیا آمد. پس از پایان دبیرستان، وارد دانشگاه شد و در سال ۱۹۵۰ میلادی از دانشگاه برکلی دکترا گرفت. در پی آشنایی با «ویلیام شاکلی» مخترع ترانزیستور و کار در آزمایشگاه‌های «بل» به حوزه صنعت نیمه هادی قدم گذاشت. پس از دو سال کار در آنجا، تصمیم به تاسیس یک شرکت گرفت و «FAIRCHILD» را در زمینه تولید قطعات نیمه هادی تاسیس کرد. این شرکت سرآغاز تشکیل «اینتل» شد که به همراه دوست و همکارش، باب نوریس، آن را سال ۱۹۷۱ میلادی به ثبت رساند.

3 هفته پیش 01:01 - 13 دی 1395
ایران در عصر برده‌داری

دنیای اقتصاد- سمیرا دردشتی: دکتر پدرام خسرونژاد، مدیر بخش ایران‌شناسی و خلیج فارس دانشگاه ایالتی اوکلاهما در آمریکا روز چهارشنبه هشتم دی‌ماه در نشستی که در موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران برگزار شد به واکاوی حضور غلامان و کنیزان آفریقایی در عکاسی دوره قاجار پرداخت. در این نشست که با حضور ریاست موسسه مطالعات تاریخ معاصر و جمعی از پژوهشگران حوزه عکس و تاریخ برگزار شد، خسرونژاد ضمن اشاره به اینکه مورخ، سندشناس و باستان‌شناس نیست و فعالیت او بیشتر در حوزه مردم‌شناسی و انسان‌شناسی است، به پاره‌ای از دیگر فعالیت‌های خود در زمینه‌های مردم‌شناسی نظیر کار روی سینمای مرتضی آوینی، اشراق در تصویر و هنر شیعه ایرانی در بقاع متبرکه ایرانی پرداخت و با اشاره به فعالیت جدید خود در زمینه تصاویر غلامان و کنیزان در عصر قاجار، انگیزه خود را از طرح این بحث تلاش در روشن شدن بیشتر آنچه تاکنون در این مورد یافته است دانست.

3 هفته پیش 01:01 - 13 دی 1395
وصف کاروانسرای حسن‌آباد

بنای کاروانسرا، کاروانسرای حسن‌آباد در جاده قم از سه طرف که شمـال و جنوب و مغرب باشد، تماما با سنگ‌های بسیار صاف خوب لبه‌دار و کج ساخته شده، پنج ذرع ارتفاع عمارت و جدار دارد. به‌طوری سنگ‌کاری شده که اگر با آجر ساخته می‌شد به این صافی و مستقیم نمی‌بود. ولی به‌قدر پنج رک با‌ آجر و گچ چیده و ساخته شده برای حفظ از آب باران که پشت سنگ‌چین نیفتد. لیکن از طرف شرقی که جلو در و سردر کاروانسرا است، تماما از گچ و آجر ساخته شده. وارد دالان کاروانسرا که می‌شوید طرفین دالان دو اتاق مقابل یکدیگر است. داخل صحن دور تا دور یعنی چهار ضلع مشتمل است به اتاق‌های یک دری و دو زوایه ضلع غربی مقابل در کاروانسرا دو خلوت است که می‌توان در آنها منزل کرد. کلا سی باب اتاق دارد. طول کاروانسرا سی ذرع، عرض بیست و چهار ذرع، دور تمام کاروانسرا پشت اتاق‌ها سرتاسر طویله‌های عریض و طویل مسقف است، مشتمل بر طاق‌نما‌ها برای بارانداز و همچنین در چهار زاویه بر در هر دو طویله سکویی بسته شده، مشتمل بر چهار ستون برای منزل و بارانداز کاروانیان و زوّار.

3 هفته پیش 01:00 - 12 دی 1395
قحطی ایران در نگاه پزشک انگلیسی

«ایران در یک قرن پیش»، سفرنامه دکتر ویلز پزشک انگلیسی است که آن‌گونه که خود اشاره دارد به منظور طبابت در دوران حکومت ناصرالدین شاه وارد ایران می‌شود. شیوه برخورد وی با امور و نوع معاشرت‌هایی که در ایران دارد، وضعیت او را تا حد زیادی از یک پزشک عادی خارج می‌کند و به فعالیت‌های وی رنگ وابستگی سیاسی به دولت انگلستان می‌دهد. ویلز در مدت حضور خود در ایران از برخی شهرهای ایران دیدن می‌کند و زمانی که در شیراز حضور دارد نشانه‌های قحطی نمایان می‌شود.

3 هفته پیش 01:00 - 12 دی 1395
گفته‌ها

براساس نحله‌ای که آنتونی اسمیت و چند نفر دیگر پایه‌گذاری کردند، دولت‌های مدرن لوح سفید نیستند و بر بستری از خاطره استوارند و مساله عناصر ذهنی برایشان اهمیت دارد. اسمیت این نگره‌ها را مورد نقد قرار می‌دهد که چند نمونه آن را ذکر می‌کنم: انتقاد اول اسمیت این است که گسست را نباید به معنای مرگ بدانیم؛ مثلا اگر ایران در طول تاریخ چندهزارساله‌ا‌ش گسست‌های مختلفی داشته به معنی مرگ یک هویت و سرزمین نیست، چون ممکن است یک ملت خودش را بازسازی کند.

3 هفته پیش 01:00 - 12 دی 1395