تاریخ و اقتصاد

گاهشمار

هشتم مارس روزی است که به زندگی و کار زنان در دنیای مدرن گره خورده است، این عکس تظاهرات زنان در سال 1908 در نیویورک را نشان می‌دهد. برخی کارشناسان بر این باورند که زنان آمریکا امروز نیز یکی از نیروهای موثر در برابر سیاست‌های ترامپ و تفکرات تبعیض‌آمیز و نژادپرستانه دولت او هستند.

2 هفته پیش 01:00 - 21 اسفند 1395
تشکیل وزارت جدید

مجلس شورای ملی 19 اسفند 1342 كابینه حسنعلی منصور را كه دو روز پیش از آن و در پی كناره‌گیری امیر اسدالله علم، مامور تشكیل دولت شده بود تایید كرد و اداره کل انتشارات و تبلیغات تبدیل به وزارت اطلاعات و جهانگردی (انتشارات و مطبوعات ــ ارشاد) شد. چندی بعد سازمان‌های دیگری از جمله جهانگردی بر آن اضافه شدند و نصرت‌الله معینیان روزنامه‌نگار معروف تصدی وزارت تازه را برعهده گرفت. پیش از آن امور مطبوعات از جمله صدور پروانه نشریات از اختیارات وزارت كشور و شورای‌عالی فرهنگ بود.

2 هفته پیش 01:00 - 21 اسفند 1395
یادی از ایرج افشار

ایرج افشار در 16 مهرماه سال 1304 در دربند دیده به جهان گشود. پدرش محمود افشار شاعر و نویسنده و روزنامه‌نگار بود و بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار از وی به یادگار مانده است. ایرج تحصیلات ابتدایی خود را در تهران سپری کرد و سپس در رشته حقوق قضایی وارد دانشگاه تهران شد و همکاری خود را با مجلات آینده، آیین، خاورزمین، یادگار، پیام نو، مردم و جهان نو، خواندنی‌ها و داریا، یغما، شرق میانه آغاز کرد و اغلب یادداشت‌ها و مقالاتی با نام «الف. افشار»، «پناه»، «الف»، «جویا» و «کریم محمدی» از وی به چاپ می‌رسید. پس از اخذ درجه لیسانس به استخدام وزارت فرهنگ درآمد و به‌عنوان دبیر مشغول به کار شد. پس از مدتی به‌عنوان کتابدار در کتابخانه دانشگاه تهران کار خود را آغاز و کتابخانه مرکزی این دانشگاه را پایه‌گذاری کرد.

2 هفته پیش 01:00 - 21 اسفند 1395
فروش لوئیزیانا به آمریکا

چهاردهم مارس 1804 در شهر سن لوئی آمریکا، مراسم تحویل مالکیت دو میلیون و 147 هزار کیلومتر مربع از سرزمین آمریکای‌شمالی (تقریبا یک و نیم برابر وسعت ایران) از جانب دولت فرانسه به دولت واشنگتن برگزار شد. تا آن زمان بخش میانی آمریکای شمالی (طرفین رود می‌سی سی پی) متعلق به فرانسه و بخش غربی و فلوریدا (جنوب شرقی) وابسته به اسپانیا بود و دولت واشنگتن تنها مناطق 13 گانه انگلیسی‌نشین شرق آمریکا را در کنترل داشت. توماس جفرسون رئیس‌جمهوری وقت که در جریان اوضاع فرانسه (به دلیل اقامت نسبتا طولانی قبلی در پاریس) قرارداشت و می‌دانست که ناپلئون برای ادامه جنگ‌هایش به پول نیاز دارد آمادگی آمریکاییان برای دادن وام به فرانسه را به او اعلام کرده بود و چون این وام‌ها از سه میلیون و 750 هزار دلار طلا گذشت به ناپلئون پیشنهاد معامله متصرفات فرانسه در آمریکای شمالی را داد که در قرن هجدهم به خاطر لوئی چهاردهم پادشاه وقت فرانسه به «لوئیزیانا» نامگذاری شده بودند. ناپلئون که به اتحاد اروپاییان قاره‌ای (بدون انگلستان) زیر پرچم خود توجه داشت حاضر به فروش آن ممالک شد و پس از چانه‌زنی، لوئیزیانای فرانسه که اینک 14 ایالت آمریکا از مونتانا و داکوتا تا میسوری و اوکلاهما را تشکیل می‌دهند به 15 میلیون دلار به دولت واشنگتن فروخته شد که پس از کسر بدهی، فرانسه 11 میلیون و 250 هزار دلار دریافت کرد و یک شبه وسعت ایالات متحده بیش از دو برابر شد. آمریکا بعدا فلوریدا را از اسپانیا و آلاسکا را از روسیه خریداری کرد و با یک رشته جنگ، مکزیک را از غرب و جنوب خود بیرون راند.

2 هفته پیش 01:00 - 21 اسفند 1395
وضع ناحیه خلیج فارس در زمان حکومت نادرشاه
رقابت انگلیسی‌ها و هلندی‌ها

اشاره: ویلم فلور، مورخ و مستشرق هلندی در کتاب «حکومت نادر شاه» به زندگی و اقدامات سیاسی و اقتصادی این فرمانروای ایران پرداخته است. فلور کتاب خود را عمدتا براساس منابع و اسنادی نوشته است که از خاطرات و شرح مبادلات بازرگانان هلندی در ایران به‌جا مانده است. در اینجا بخشی از این کتاب را می‌خوانید:

2 هفته پیش 01:00 - 21 اسفند 1395
برندسازی شهری

برندسازی شهری یا به تعبیر انگلیسی‌‌هاCity branding در معنایی که امروز به کار می‌‌رود نوعی سیاست‌‌گذاری یا راهبرد مدیریت شهری است. در این سیاست شهری هدف عبارت است از ارائه تصویر، تعریف و معنایی از یک شهر یا مکان برای جامعه جهانی به نحوی که به کمک این تصویر یا تصاویر شهر بتوان تلقی منسجمی از کلیت شهر به وجود آورد؛ برداشت یا تصویری که مکان یا شهر موردنظر را جذاب، امن، برخوردار، غنی، مناسب و آماده برای گروه‌‌های مختلف جامعه، اعم از گردشگران، سرمایه‌‌گذاران، صاحبان شرکت‌ها و مناسب برای هدف‌‌های مختلف اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی کند. سیتی برندینگ به‌عنوان مفهومی جدید، نوعی سیاست‌گذاری، خط مشی و استراتژی یا راهبرد، برای هدف‌های چندگانه در مورد شهرها به کار می‌رود.

2 هفته پیش 01:00 - 19 اسفند 1395
آغاز اصلاحات نظام قضایی در دوره قاجار

تغییرات نظام قضایی در واقع از اوایل قرن نوزدهم شروع شده بود. فتحعلی شاه در میان وزرایش وزیر عدلیه هم داشت که مطابق روایت عبدالله مستوفی تحت عنوان «صدر»-کوتاه شده صدر دیوان- شناخته می‌شد. پسرش عباس‌میرزا نایب‌السلطنه هسته اصلی اصلاح‌طلبان ایرانی بود. در میان تغییرات نوسازی متعددی که او بنیان نهاد، مشاهده می‌کنیم که عباس‌میرزا در حوزه قضایی سعی کرده است از انتصاب قضات صالح و توانا در محاکم شرع اطمینان خاطر حاصل کند. همچنین دیوان‌خانه جدیدی در تبریز، محل حکومتی خودش تشکیل داد تا مراقب قضاتی باشد که برای سایر شهرهای آذربایجان به کار گمارده می‌شدند.

2 هفته پیش 01:00 - 19 اسفند 1395
گفته‌ها

از دیدگاه پارسونز دو عنصر مهم در دگرگونی اجتماعی وجود دارد: متوازن سازی تقابلی و اجزای وابسته به آن یعنی رفتار منحرف و سازوکار کنترل اجتماعی که براساس آن می‌توان مفهوم ملازم پیشرفت یعنی «نوآوری» را تبیین کرد، عنصر دفاع و مقاومت که براساس آن می‌توان مفهوم «سازگاری» را براساس نهادی‌سازی (institutionalization) توضیح داد.به سخن دیگر، دگرگونی یا تغییر اجتماعی از منظر پارسونز فرآیندی است متضمن نوآوری و در راستای سازگاری که خود از طریق نهادی کردن نوآوری محقق می‌شود.

2 هفته پیش 01:00 - 19 اسفند 1395
نقش نیسفور نیپس در تاریخ عکاسی

ژوزف نیسفور نیپس، مخترع و از پیشگامان صنعت عکاسی هفتم مارس سال ۱۷۶۵ در سئونه لوآر فرانسه به‌دنیا آمد. توجه نیپس به گرفتن عکس و ساختن دوربین و مواد مربوط به آن از دهه‌ دوم قرن نوزدهم میلادی آغاز شده بود. نیپس که به خاصیت سیاه شدن سیلور کلراید در برابر نور پی برده بود، پس از انجام همین تجربه روی ماده‌ شیمیایی «بیتومن»، به ساخت دوربین همت گماشت. وی جعبه‌ای تهیه کرد که یک روزنه برای ورود نور در آن تعبیه شده بود. این روزنه دریچه‌ای متحرک داشت. نیپس در ضلع دیگر جعبه، مقابل این دریچه و به فاصله‌ معین، یک قطعه فلز بشقاب‌مانند قرار می‌داد که رویش را لعابی از ماده‌ شیمیایی بیتومن پوشانده بود.

2 هفته پیش 01:00 - 19 اسفند 1395
گزارشی از نشست گونه‌شناسی نظریه‌های جامعه‌شناسی تاریخی ایران
چند نگاه متفاوت

دنیای اقتصاد- سمیرا دردشتی: عصر شنبه مورخ 7 اسفند ماه 1395 نشستی با عنوان «گونه‌شناسی نظریه‌های جامعه‌شناسی تاریخی ایران» با حضور هاشم آقاجری، داریوش رحمانیان، شروین وکیلی و مصطفی عبدی در محل پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات برپا شد. در این نشست که با همت گروه فرهنگ، تاریخ و پژوهش‌های میان‌رشته‌ای و گروه جامعه‌شناسی تاریخی انجمن جامعه‌شناسی ایران و با حضور جمعی از پژوهشگران و دانشجویان رشته‌های مختلف علوم انسانی برگزار شد، کوشیده شد تا نوعی دسته‌بندی برای نظریه‌های جامعه‌شناسی تاریخی در ایران ارائه شود و ریشه‌هایی که این نظریات از آن متاثر شده است نیز مورد بررسی قرار گیرد.

2 هفته پیش 01:00 - 19 اسفند 1395
گفته‌ها

نادرشاه پس از پس‌گیری بلوچستان پاکستان و افغانستان و سمرقند و بخارا و خوارزم در ازبکستان و ترکمنستان امروزی به مقامات ترکان عثمانی نامه نوشت و درخواست شهرهای به تصرف درآمده ایرانیان را کرد و اصرار ورزید ایران باید به مرزهای صفویه بازگردد.

2 هفته پیش 01:01 - 18 اسفند 1395
بزرگداشت عباس زریاب خویی

دنیای اقتصاد: بنیاد پژوهشی شهریار با همکاری اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی و صداوسیمای استان مدتی است که سلسله نشست‌هایی در بزرگداشت مفاخر آذربایجان در تبریز برگزار می‌کند. در همین راستا قرار است روز 19 اسفندماه مراسم بزرگداشتی برای زنده یاد عباس زریاب خویی در محل این بنیاد برگزار شود. در این مراسم که از ساعت 15 روز پنج‌شنبه آغاز می‌شود استادانی چون دکتر محمدعلی موحد، رحیم رئیس‌نیا، محمود صوفیانی، عباس قدیمی قیداری، محمود اسعدی و جواد رنجبر در رابطه با شخصیت و آثار دکتر زریاب خویی به سخنرانی خواهند پرداخت.

2 هفته پیش 01:01 - 18 اسفند 1395
موزه نادرشاه

موزه نادر شاه بنایی است که به یادبود نادرشاه افشار در شهر مشهد و در باغی به مساحت ۱۴۴۰۰ متر مربع ساخته شده‌ است. این موزه دو تالار اصلی دارد؛ تالار اول موزه به انواع سلاح‌های دوره افشاریه، تابلوهای نقاشی از نادر و صحنه‌های جنگ، وسایل سوارکاری مانند زین و برگ اسب از دوره افشاریه تا قاجاریه، چند نسخه خطی از جمله تاریخ جهان گشای نادری و دو شمشیر متعلق به نادر اختصاص دارد که روی یکی عنوان «رکابی السلطان نادر شاه» حک شده و روی دیگری بیتی با مضمون «شاه شاهان نادر صاحب قرآن، هست سلطان بر سلاطین جهان» نقش بسته است اشاره کرد. این شمشیر ارزشمند در روز تاجگذاری نادر در دشت مغان به او اهدا شده است.

2 هفته پیش 01:01 - 18 اسفند 1395
قرارداد گنجه در پی پیروزی نادر

18 اسفند سال 1114 نادرشاه افشار دولت روسیه را وادار به بستن قرارداد گنجه کرد. نادر پس از قتل اشرف و شکست افغان‌ها در صدد بازپسگیری متصرفات روس‌ها در شمال ایران برآمد. او در نامه‌ای از دولت روسیه درخواست کرد که سواحل جنوبی اشغال شده دریای خزر را به ایران پس بدهد. بعد از چند اقدام دیپلماتیک نمایندگان ایران و روسیه در رشت معاهده‌ای منعقد کردند که به موجب آن روس‌ها تمام اراضی ایران در جنوب شهر سالیان و نهرکورا را باز پس دادند ولی تخلیه دربند و باکو را موکول به زمانی کردند که ایرانی‌ها ایروان و قفقاز را از عثمانی‌ها پس بگیرند و راه برتری آنها را به سوی سواحل دریای خزر ببندند. این دو منطقه هم پس از آنکه نادر شماخی و داغستان را فتح کرد، براساس معاهده دیگری در اختیار ایران قرار گرفت.

2 هفته پیش 01:01 - 18 اسفند 1395
نگاهی به زندگی ژاک دمورگان؛ مورخ و ایرانشناس
کاشف نفت در قصر شیرین

ژان ژاک دمورگان سوم ژوئن 1857 در هویوسو کوسون واقع در استان لوار وشر فرانسه به دنیا آمد. وی عمری را در تحصیل و تحقیق گذراند. دمورگان پس از پایان تحصیلات خود تا آخرین لحظه‌های حیات به سفرهای علمی و تحقیقاتی پرداخت. نخستین مسافرت علمی وی بلافاصله بعد از پایان تحصیلات او بود که به انگلستان، بلژیک، آلمان، اتریش و اسکاندیناوی رفت و نتیجه آن دو کتاب «تحقیق درباره زمین‌های کرتاسه اسکاندیناوی» و «زمین‌شناسی بوهم» است. دمورگان پس از آن به کشورهایی همچون هند، مالاگا، قفقاز و چین سفر کرد تا اینکه در سال 1889 مامور ایران شد و تا 1891 در ایران ماند. در همین سفر بود که پنج کتاب در 9 جلد درباره جغرافیا و زمین‌شناسی، باستان‌شناسی و زبان‌شناسی ایران نوشت که از آن میان دو جلد «مطالعات جغرافیایی» و یک جلد «زمین‌شناسی» مورد توجه پژوهشگران ایرانی قرار گرفت.

2 هفته پیش 01:01 - 18 اسفند 1395
ترور رزم‌آرا

رزم آرا در روز 16 اسفند 1329در مجلس ختم آیت‌الله فیض به دست یکی از افراد جمعیت فداییان اسلام به نام «خلیل طهماسبی» ترور شد. علی رزم‏آرا در روز دهم فروردین سال 1280ش. در تهران به دنیا آمد. او بعدها به نام سپهبد رزم‏آرا در تاریخ سیاسی ایران شهرت یافت. پدرش از افسران تحصیل‏کرده قزاقخانه بود، از این‌رو فرزندش را برای تحصیلات ابتدا به مکتب‏خانه و سپس به مدارس الیانس، اقدسیه و دارالفنون فرستاد. در هفده‏سالگی وارد مدرسه نظام مشیرالدوله شد و بعد از آن موفق شد به خدمت بریگاد مرکزی در آید.

3 هفته پیش 01:00 - 17 اسفند 1395
سیمای نادرشاه

نادر از دید ظاهر و اندام چنین بود: مویش سیاه، چشمانش درشت و نافذ، پیشانی‌اش بلند، صورتش گندمگون، بدنش نیرومند و قدش در حدود شش پا، شانه‌هایش جلو آمده بود و صورتش هنگامی که وی لب به سخن می‌گشود هیبتی خاص داشت. صدای او چنان قوی و طنین‌افکن بود که از مسافت‌های دور شنیده می‌شد. تاثیر همین صدای قوی‌اش در نبردها بسیار زیاد بود. قوه حافظه او و همچنین وقوف او به احوال و اخلاق ملت ایران شگفت‌انگیز بود. وی نام بسیاری از سرداران را به خوبی در حافظه داشت و در جنگ‌ها نام کوچک افراد را به خوبی صدا می‌کرد. غذای نادر بسیار ساده بود. اغلب به مقداری نخود برشته که رعایای ایرانی در جیب داشتند، اکتفا می‌کرد. لباسش معمولی بود و این گونه دیده می‌شد که وی به اندیشه و تفکر بیشتر از ظاهر و تجمل اهمیت می‌داد. نادر از نعمت سلامت برخوردار بود و به سختی کشیدن در زندگی عادت داشت و به ندرت کسی دیده شده بود که بیشتر از وی کار کند. از این رو جسور و بی باک شده بود. در جنگ‌ها خود همیشه جلوتر از سپاه و سربازان عادی حرکت می‌کرد تا به سپاه خود نیرو دهد. قوه تصمیم‌گیری وی به حدی زیاد بود که هیچ شخصی به این سرعت قادر به اتخاذ تصمیم و اجرای آن نبود.

3 هفته پیش 01:00 - 17 اسفند 1395
تاج‌گذاری نادرشاه

نادرشاه افشار (۲ آذر ۱۰۶۷ ابیورد (درگز) – خرداد ۱۱۲۶ قوچان) هجدهم اسفند سال 1114 ه.ش در دشت چوروس، ناحیه مغان خراسان تاج‌گذاری کرد. از این رو آن تاریخ را باید آغاز دوره افشاریه و پایان دوره صفویه دانست.  نادرقلی قراخلوی افشار، همزمان با حمله افغان‌ها به ایران و انقراض دولت شاه سلطان حسین صفوی، در خراسان قیام کرد. او اشرف افغان را در سه جنگ پیاپی شکست داد. سپس با دولت عثمانی به جنگ پرداخت و قسمتی از ولایات غربی ایران را از آن دولت باز گرفت. در سال 1111 ه.ش مصالحه شاه طهماسب را با دولت عثمانی بهانه کرد و او را از تخت سلطنت به زندان افکند و پسر خردسالش عباس‌میرزا را به ظاهر پادشاه خواند و خود با عنوان«نایب‌السلطنه» فرمانروای ایران شد. سپس بار دیگر در مغرب ایران بر متصرفات دولت عثمانی تاخت و قسمتی از کردستان و عراق عرب را به خاک ایران افزود. در سال 1113 به عزم تسخیر قفقاز، از رود ارس گذشت و تا یک سال بعد سراسر آن سرزمین را از تصرف ماموران و حکام روسیه و عثمانی و امرای محلی خارج و ضمیمه ایران کرد. او یک سال بعد از این پیروزی‌های چشمگیر با اعلام پایان سلسله صفوی خود را پادشاه ایران نامید.

3 هفته پیش 01:00 - 17 اسفند 1395
دوران نادرشاه افشار از نگاه تاریخ‌نگار ارمنی، آبراهام یروانتسی
مرد پیروزی‌های درخشان

گارون سرکیسیان: آبراهام یروانتسی (ایروانی) از مورخان ارمنی سده ۱۸میلادی است. از وی اثری برجای مانده است به نام «تاریخ پادشاه پارسی» که عمدتا به رویدادهای سال‌های پایانی ایران صفوی تا به پادشاهی نشستن نادرشاه می‌پردازد و رویدادهای مهم روابط و مناسبات ایران، عثمانی و افغان‌ها را در این دوره شرح می‌دهد. این رویدادها با حمله افغان‌ها و سقوط اصفهان آغاز می‌شود و با یورش عثمانی به ارمنستان شرقی (بخش ایرانی)، فتح ایروان، و سپس ظهور نادر ملقب به طهماسب قلی‌خان و پیروزی‌های درخشان وی بر افغان‌ها و عثمانی و برقراری دوباره حاکمیت ایران بر مناطق از دست رفته ادامه می‌یابد. کتاب تاریخ پادشاه پارسی که در واقع تاریخ نادرشاه است با تاج گذاری نادرشاه به پایان می‌رسد.

3 هفته پیش 01:00 - 17 اسفند 1395
سبک زندگی ایرانیان

عادت و هدف ایرانیانی که در جریان داد و ستد یا خدمات دولتی و مشاغل دیگر می‌باشند این است که پس از اندوختن مبلغی پول نقد نخست خانه‌ای برای سکونت خود درست کنند. سلیقه و رسمشان چنان است که خانه ساخته شده نمی‌خرند، بلکه خانه‌ای متناسب با جمعیت و احتیاجات خود می‌سازند و می‌گویند همچنان که لباس دوخته به اندام هرکس راست نمی‌آید، خانه ساخته شده نیز به‌کار کس می‌خورد که آن را بنا نهاده است.

3 هفته پیش 01:01 - 16 اسفند 1395