تاریخ و اقتصاد

نخستین اجلاس رسمی جامعه ملل

نخستین جلسه رسمی جامعه ملل در تاریخ ۲۶ دی ۱۲۹۹ شمسی در پاریس برگزار شد.  جامعه ملل، سازمان بین‌المللی میان‌دولتی بود که در نتیجه امضای عهدنامه ورسای، طی سال‌های ۱۲۹۸ تا ۱۲۹۹ خورشیدی تاسیس شد. اهداف این سازمان، خلع سلاح، جلوگیری از جنگ به واسطه تامین امنیت همگانی، رفع اختلاف و مشاجره بین کشورها از راه مذاکره و دیپلماسی و همچنین بهبود سطح زندگی جهانی بود. زبان‌های رسمی این سازمان، انگلیسی، فرانسوی و اسپانیایی بود. این سازمان، چهار ارگان اساسی به نام‌های دبیرخانه، هیات قانون‌گذاری، شورا و دادگاه دائمی بین‌المللی عدالت داشت. ارگان‌های فرعی این سازمان عبارت بودند از: سازمان بهداشت، سازمان بین‌المللی کار، هیات مرکزی دائمی افیون، کمیسیون برده‌داری، کمیسیون مهاجرت و کمیته‌ای برای مطالعه شأن قانونی زنان.

4 روز پیش 01:01 - 27 دی 1395
فقر و وبا

بیماری وبا را «مرض موت» یا «مرگامرگی» نامیده‌اند. وبا از خصوصیات سرزمین‌های عقب‌افتاده و از عوامل عقب‌ماندگی است. از جهتی زاده فقر است و از جهتی موجد فقر، قحطی می‌آورد و به دنبال قحطی می‌آید. معمولا دامنگیر مردمی است که از وسایل مقدماتی بهداشت و تامین اجتماعی برخوردار نیستند و در بروز بلا محکوم به توقف‌اند و محروم از فرار. از نظر اقتصادی وبا عاملی است عمده در کاهش میزان جمعیت فعال و کاهش میزان تولید. از نظر سیاسی تاثیر آن در تغییر مسیر تاریخ انکارناپذیر است. ویلیام مک‌نیل در کتابی تحت عنوان «وبا و مردم» می‌گوید: «تاریخ سیاسی هر مملکت، پیروزی‌ها شکست‌هایش با سطح زندگی و تندرستی مردمان آن مملکت تناسب مستقیمی دارد و مورخان از درک این رابطه غافل مانده‌اند.» این گفته درباره جامعه گذشته ایران صدق می‌کند. وبا از امراض بومی ایران بود و تقریبا همه ساله یا دو سال یکبار شیوع می‌یافت و رشته زندگی و فعالیت اجتماعی را تا اندازه‌ای فلج می‌ساخت.

4 روز پیش 01:01 - 27 دی 1395
وضع کتاب و کتابخانه در دوره صفویه

داستان کتاب در دوره صفویه داستانی است از یک‌سو قابل ستایش و از سوی دیگر همراه با تاثر و تاسف. در این دوره با شکوه در شهرهای اصفهان، مشهد، تبریز، قزوین و بسیاری نقاط دیگر هزاران کاتب به استنساخ کتاب مشغول بوده و آثار مکتوب را برای استفاده خود یا به درخواست دیگران کتابت می‌کردند. کاتب، کتاب را استنساخ می‌کرد، پس از آن کتاب استنساخ شده به کتابخانه شخصی یک عالم یا وزیر یا شاه یا کتابخانه مدرسه‌ای منتقل می‌شد. ممکن بود عالمی کتابی را خود استنساخ کند، چنانکه ممکن بود با دادن پول به دیگری کار استنساخ را به او واگذارد. نسخه‌های تهیه شده به دلیل آنکه محدود بود، هر لحظه در معرض اتلاف قرار داشت و اصولا تولید کتاب در دوره صفویه به گونه‌ای بود که کتاب به راحتی نمی‌توانست در اختیار همه قرار گیرد. درست همان‌طور که پس از تولید به راحتی در معرض تلف قرار داشت. این وضعیت مانعی بر سر راه ترقی و رشد فرهنگ در این دوره محسوب می‌شد.

4 روز پیش 01:01 - 27 دی 1395
گفته‌ها

ما در آغاز راهی هستیم که اگر بتوانیم روزی توضیح بدهیم که چرا نظام دانشگاهی جدید ما شکست خورد و چرا باید نظام علمی جدیدی تاسیس کرد، از آنجا به بعد علم تولید خواهد شد.

5 روز پیش 01:00 - 26 دی 1395
خیال کنسطیطوسیون امیر

دکتر حامد عامری

5 روز پیش 01:00 - 26 دی 1395
جان داج، مدیر فورد و بنیان‌گذار «داج»

جان فرانسیس داج ( 25 اکتبر 1864 – 14 ژانویه 1920 ) از پیشگامان صنعت خودروی آمریکا است. داج در میشیگان به دنیا آمد، خانواده او اصالتا انگلیسی بودند و خاطرات ذی‌قیمتی از توسعه انقلاب صنعتی در میان اروپایی‌ها داشتند. خانواده داج در دهه 1870 به دیترویت نقل مکان کرد و داج و برادرش هوراس در آنجا درس خواندند و در کارگاهی دست اندرکار تولید قطعات خودرو و دوچرخه شدند تا اینکه در سال 1900 هسته اولیه «شرکت برادران داج» را بنیان گذاشتند؛ شرکتی که عمدتا قطعه می‌ساخت و نیازهای شرکت‌های خودروسازی را تامین می‌کرد این شرکت از سال 1903 تا 1913 با شرکت فورد همکاری می‌کرد و خود جان داج یکی از مدیران فورد بود.  داج در سال 1914 شرکت فورد را ترک کرد تا خودش مستقلا براساس تجربه‌های فنی و شناخت بازار خط تولید شرکتش را گسترش دهد و دست به ساخت خودرو بزند. داج و هوراس در جریان جنگ جهانی اول، شرکت‌شان را به محل تولید کامیون‌های جنگی برای ارتش آمریکا تبدیل کردند. آنها در پایان جنگ جهانی اول یعنی سال 1917 نخستین خودرو تجاری خود را روانه بازار کردند. ثروت داج در زمان مرگش 100 میلیون دلار تخمین زده شده است.

5 روز پیش 01:00 - 26 دی 1395
هاشمی و تاریخ‌نگاری

دنیای اقتصاد: آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی یکی از سیاستمدارانی است که به نوشتن علاقه فراوانی داشت و این امر را می‌توان از حجم یادداشت‌ها، روزنگارها و خاطرات او به سادگی دریافت. آنچه وی در طول مدت زندگی خود نوشته است بی‌شک بخشی از تاریخ ایران است و منبعی غنی برای مورخان آینده خواهد بود ولی وی ضمن یادداشت مطالبی در رابطه با تجربه زیست روزانه‌اش به تاریخ نیز علاقه‌مند بود و شاید همین علاقه‌مندی و آگاهی به اهمیت تاریخ را باید عامل نگارش خاطراتش بدانیم. آیت‌الله هاشمی به جز کتب مذهبی و خاطرات، کتابی به نام «امیرکبیر: قهرمان مبارزه با استعمار» دارد که یادگار دوران جوانی اوست. این کتاب به «تمامی مسلمانانی که از ضعف و انحطاط کشورهای اسلامی رنج می‌برند و آرزوی عظمت و مجد اسلام و مسلمین وجودشان را مسخر کرده و با اخلاص و فداکاری در راه تجدید جلال و شکوه اسلام و نجات مسلمین از بند استعمار و استثمار به پیکار برخاسته‌اند» تقدیم شده است.

5 روز پیش 01:00 - 26 دی 1395
بزنگاه‌های بازرگانی

از قرن هفدهم میلادی به بعد، دولت عثمانی مهم‌ترین منبع بی‌واسطه جریان شمش ایران بود. مدت‌ها پیش از ورود کمپانی‌های دریایی غربی به عرصه تجارت لوانت، این وضعیت به‌واسطه جریان ثروت دنیای جدید در اوایل دهه 1500م افزایش یافته بود. در نتیجه این تحولات، تمامی حوزه دریای مدیترانه مملو از کشتی‌هایی شد که فلز گرانبها را از دنیای جدید می‌آوردند. بخش عظیمی از طلا و به‌ویژه نقره‌ای که وارد ایتالیا می‌شد، به لوانت می‌رفت؛ جایی که جهت پرداخت تتمه حساب‌های تجاری ایتالیا به کار برده می‌شد. تمامی این جریانات در تلاش گسترده بازرگانان ایرانی و سایر تجار که نقره را از بنادر شرقی دریای مدیترانه به ایران می‌آوردند، منعکس است. رشد ناگهانی تجارت با پیوستن فرانسه، هلند و انگلیس به ونیز و عثمانی‌ها به تجارت لوانت تنها می‌توانسته ورود فلز گرانبها را افزایش دهد. در قرن هفدهم میلادی، بیشترین شمشی که به ایران وارد می‌شد همچون گذشته از قلمرو عثمانی بود. مکاریان عمده عصر صفوی بازرگانان بودند. بیشتر آنها ارمنی‌هایی بودند که هر ساله در اکتبر و نوامبر از راه تبریز و بغداد وارد ایران می‌شدند، در حالی‌که کالاهای خود را که بیشتر ابریشم بود، در شهرهای لوانت (بخش بزرگی از یک منطقه جغرافیایی در مدیترانه شرقی) مانند حلب و ازمیر فروخته بودند. اگر هیچ نشانه دیگری هم وجود نداشته باشد، همین ورود شمش به ایران قویا حاکی از آن است که ایران که مقدار زیادی ابریشم صادر می‌کرد، از مازاد تجاری با امپراتوری عثمانی و حوزه دریای مدیترانه سود می‌برد.

5 روز پیش 01:00 - 26 دی 1395
تون، شهر مدرسه‌ها و حمام‌ها

شهر فردوس تا سال 1308 خورشیدی، تون نام داشته و در متون قدیمی اغلب به نام بلده طیبه تون و در مکاتبات دوره صفویه، به نام دارالمومنین تون نامیده شده‌ است. زمین‌لرزه سال ۱۳۴۷ این شهر تاریخی را به‌شدت ویران کرد و جز چند بنای قدیمی، سایر ساختمان‌های آن تخریب شدند. پس از آن زمین‌لرزه ویرانگر این شهر از محل قدیمی خود به منطقه جدیدی در مجاورت مکان قبلی منتقل شد. اهالی فردوس شهر تاریخی تون را با نام «شهر کهنه» می‌شناسند. این شهر در فاصله 345 کیلومتری جنوب مشهد و 195 کیلومتری شمال‌غربی بیرجند قرار دارد. شهر تون، در تاریخ ۸ خرداد ۱۳۷۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

6 روز پیش 01:01 - 25 دی 1395
لغو قوانین دست و پاگیر مطبوعاتی

اواسط دي ماه سال ۱۳۲۹ طرح لغو همه قوانين مطبوعاتي كشور به استثناي قانوني كه مجلس، دو سال پس از مشروطه وضع كرده بود از تصويب گذشت كه پيروزي بزرگي براي روزنامه‌نگاری ايران به‌شمار می‌رفت.  مبارزه روزنامه‌نگاران در پی اطلاعیه دولت رزم‌آرا مبنی بر اینکه «مطبوعات درباره نفت چيزي ننويسند» آغاز شد. از نيمه آبان آن سال روزنامه‌نگاران اعتراض خود را به این صورت آغاز کردند: تحصن در ساختمان مجلس، شركت نويسندگان در اجتماعات و سخنرانی و درخواست از مردم به ارسال نامه و طومار اعتراضي به مقامات و توسل به دادستان كل و مقامات قضايي ديگر مبنی بر این كه ضوابط مطبوعاتي ايران مغاير روح قانون اساسي و موازين جهاني است، كاستن از صفحات روزنامه‌ها و به اين بهانه خودداري از انتشار اخباري كه وزارتخانه‌ها ارسال مي‌داشتند، سفيد گذاردن جاي ستون برخي نويسندگان معروف و مورد علاقه مخاطبان و خواستن از روشنفكران ديگر به پيوستن به آنان و....  با این حال مطبوعات آزاد از قيد و بندهاي حكومتي عمري كوتاه داشت و پس از کودتای ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲، بار ديگر مقررات سابق را به نام قانون مطبوعات حاكم بر نشريات كردند.

6 روز پیش 01:01 - 25 دی 1395
نقش مدارس در گسترش شیعه

تبلیغات در جامعه تاثیری شگرف دارد که چشم‌پوشی از آن ناممکن است. این تبلیغات برای اشاعه دین نیز تاثیر بسزایی دارد. حتی نقش تبلیغی پیامبران در جهان بسیار مهم بوده است و در واقع کار اصلی آنان تبلیغ و ترویج آیین الهی در جامعه بوده است. از آنجا که ایران عصر صفوی کشوری بود که به تازگی مذهب شیعه در آن رسمیت یافته بود، تبلیغ می‌توانست در اشاعه این مذهب بسیار موثر باشد، اما مسوولیت این تبلیغ با چه کسی بود و این تبلیغات را چه کسانی باید انجام می‌دادند؟ طبیعی است که قبل از هرکس خود حکومت که بانی رسمیت یافتن این آیین در ایران بود باید کاری را که آغاز کرده است به ثمر برساند. پس اولین مبلغ دولت بود اما دولت نمی‌توانست به‌طور مستقیم این وظیفه را دنبال کند. از این‌رو به کمک کسانی نیاز داشت که خود وظیفه اشاعه دین را در جامعه برعهده داشتند. حکومت صفوی با حمایت از روحانیان به این مهم پرداخت، یکی از راه‌های حمایت از دین و روحانیون، گسترش مدارس و در نهایت توسعه نهاد آموزشی دینی بود که این مهم به خوبی انجام پذیرفت. بنابراین می‌توان چنین استدلال کرد که پیشرفت نهاد آموزش دینی در جامعه گسترش تشیع را به‌دنبال داشته است.

6 روز پیش 01:01 - 25 دی 1395
گفته‌ها

اصلاحاتی که از زمان عباس میرزا شروع شد و با امیرکبیر نیز ادامه پیدا کرد پاسخ به یک ضرورت تاریخی و لزوم ایجاد تغییرات ساختاری و تغییر در صورت‌بندی اجتماعی بود که از شرایط خارجی نشات می‌گرفت زیرا جامعه در شرایط جدیدی قرار گرفته بود که اگر برای پاسخ به آن شرایط دست به اصلاحات و نوسازی نمی‌زد ایران به لحاظ موجودیت سیاسی، فرهنگی، فکری و عملی به‌طور کلی از صحنه تاریخ بشری حذف می‌شد و جایگاهش در حاشیه تمدن جدید تثبیت می‌شد. اقدام‌های امیرکبیر بهترین فرصت تاریخی بود تا به این ضرورت تاریخی جواب داده شود که ایران زمان قاجار از دست داد.  مشکل اصلاحات امیرکبیر این بود که او قدرت مطلق نبود تا بتواند در برابر مخالفت‌ها ایستادگی کند فردی می‌توانست این اصلاحات را انجام دهد که یا در نقش پادشاه بود یا از حمایت مطلق پادشاه برخوردار می‌بود. این صدراعظم قاجاری قدرت خود را از شاه به دست آورد.اصلاحات او تا زمانی انجام شد که شاه از او حمایت می‌کرد و با رویگردانی شاه از حمایت صدراعظم، نهال اصلاحات و نوسازی قطع شدند. شاه و درباریان بهترین و مناسب‌ترین وضعیت تاریخی را برای مساله تمدن جدید و تاسیس آن نابود کردند؛ مساله بزرگی که حاصل آن تداوم بحران و حل نشدن موضوع تمدن جدید بود.

6 روز پیش 01:01 - 25 دی 1395
زادروز مورخ ایران دوست

ریچارد فرای در ژانویه 1920 در خانواده‌ای سوئدی تبار در ایالت آلاباما به دنیا آمد. وی از همان نوجوانی به مطالعه تاریخ به‌ویژه تاریخ شرق بسیار علاقه‌مند بود و همین امر باعث شد همزمان با مطالعه رشته فلسفه در دانشگاه ایلینوی در رشته تاریخ نیز به تحصیل بپردازد. آشنایی با آلبرت اومستد موجب شد که او مجذوب کشفیات موسسه شرق‌شناسی در تخت جمشید شود و شروع به یادگیری زبان فارسی کرد. وی پیش‌تر زبان عربی و ترکی را نیز آموخته بود. او با ترجمه کتاب «تاریخ بخارا» موفق شد از انجمن بورسیه‌های دانشگاه هاروارد بورسیه شود و در دانشکده مطالعات مشرق زمین و آفریقا در لندن به تحصیل پرداخت و در بازگشت در هاروارد به تدریس تاریخ و مذاهب خاورمیانه پرداخت و همزمان زبان ارمنی آموخت. با کوشش‌های او بود که کرسی تدریس مطالعات ایرانی در دانشگاه کلمبیا تاسیس شد. یکی از دیگر فعالیت‌های برجسته فرای پایه‌گذاری «مرکز مطالعات خاورمیانه» در تهران بود. او سال‌ها در برنامه‌ریزی کنگره‌های مربوط به ایران‌شناسی با دانشگاه‌ها و مراکز مختلف در ایران و خارج از کشور مشارکت داشت. وی پژوهش‌های مختلفی در رابطه با تاریخ ایران به‌ویژه ایران باستان و ادیان گوناگون این کشور داشته است.فعالیت‌های او به آشکار شدن سهم ایران در تاریخ آسیای مرکزی انجامید. فرای برای انجام پژوهش‌های خود در رابطه با شرق‌شناسی و ایران‌شناسی در ایران و سایر کشورها جوایز گوناگونی را نیز دریافت کرد. علاقه وی به ایران تا به این حد بود که زمانی‌که دهخدا به او لقب «ایران دوست» داد، وی این عنوان را به امضای خود اضافه کرد. فرای همچنین همواره از نام «خلیج‌فارس» دفاع کرد، اما شاید آنچه عموم ایرانیان را با نام فرای آشنا کرد زندگی و فعالیت‌های بی‌شمارش نبود، بلکه ماجرای مرگ وی و علاقه او به دفن شدن در کنار زاینده‌رود بود. هرچند آرزوی او تحقق نیافت و 27 مارس 2014 در بوستون درگذشت و جسدش سوزانده شد.

6 روز پیش 01:01 - 25 دی 1395
جمعه 25 دی ماه سال 60

پس از نماز، ورزش و صبحانه، مشغول مطالعه شدم و تا ظهر در مجلس یکسره مطالعه کردم. پیامی برای سمینار جهاد و پیامی برای سمینار انجمن امامیه پاکستان فرستادم که مرا دعوت به شرکت کرده بودند. گزارش‌های بازرسی کل کشور را در چند مورد خواندم که کارهای خلاف قانون برخی نهادها و ارگان‌های قضایی و اجرایی را نوشته بودند. گزارش بانک مرکزی درباره اقتصاد کشور را خواندم، در اقتصاد حرکت ضعیفی آغاز شده ولی در اثر جنگ و محاصره اقتصادی، کمبودها و عقب افتادگی‌ها فراوان است. ساعت چهار بعد از ظهر به منزل آمدم. یاسر اصرار داشت زودتر به خانه بیایم و در انجام تکالیف مدرسه به او و مهدی کمک کنم، به آنها کمک کردم. احمد آقا آمد و خبر داد که امام، 10 میلیون تومان از پول سهم امام، به حزب جمهوری اسلامی کمک کرده‌اند. دو سه روز پیش هم طلب پنج میلیون و دویست و پنجاه هزار تومانی که از حزب داشتند را بخشیدند. این دو خبر برای حزب جالب و مفید است. شب مقداری هم با دکتر حمید لاهوتی صحبت کردم. سه روز خاطرات را که عقب افتاده بود نوشتم.

6 روز پیش 01:01 - 25 دی 1395
معلمان لهستانی دارالفنون

علیرضا دولتشاهی*

6 روز پیش 01:01 - 25 دی 1395
غنای مفهومی آثار طباطبایی

من به‌عنوان کسی که آثار دکتر طباطبایی را خوانده‌ام لازم است به دو نکته اشاره کنم: زمانی‌که ما انعکاس اندیشه مصرفی غرب در ایران را بررسی می‌کنیم به مهم‌ترین اثری که برخورد می‌کنیم کتاب مرحوم ذکاءالملک فروغی (سیر حکمت در اروپا) است. وقتی این اثر را با کتب دکتر طباطبایی مقایسه کنیم، به پیشرفت خود در این حوزه بنابر گذر زمان پی خواهیم برد. آثار ایشان از منظر غنای مفهومی بسیار صاحب اهمیت است. نکته دومی که مایلم اشاره کنم در مورد بحثی است که ایشان در رابطه با ایران مطرح کردند. در درجه اول این یک تئوری جدید نه تنها در سطح ایران بلکه در عرصه بین‌المللی است.

6 روز پیش 22:00 - 24 دی 1395
تاملی درباره ایران

نشست «تاملی درباره ایران» در خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد. در این نشست، رضا داوری، عباس آخوندی، محمود فیرحی، موسی غنی‌نژاد و حکمت‌الله صالحی سخنرانی کردند؛ نشستی که به بزرگداشت دکتر سیدجواد طباطبایی اختصاص داشت. در اینجا بخش‌هایی از سخنان طباطبایی و دکتر غنی‌نژاد را می‌خوانید.

6 روز پیش 22:00 - 24 دی 1395
موج وصخره

«کتاب پان ترکیسم و ایران» یکی ازجدیدترین آثاری است که در چندماه گذشته توسط انتشارات شیرازه به زیور چاپ آراسته شده است. مولف این اثر استاد کاوه بیات است که سالیان متمادی در این عرصه قلم زده است و به تاریخ نگاری و پژوهش پرداخته‌ و تابه حال آثار فراوانی از ایشان به چاپ رسیده است.

6 روز پیش 22:00 - 24 دی 1395
بنیان‌گذاری «استاندارد اویل»

جان راکفلر، تاجر آمریکایی در دهم ژانویه سال 1870 شرکت «استاندارد اویل» را بنیان گذاشت. در همان اوايل تاسيس شــركت استاندارد اويــل، بخــش حمل‌ونقل شــرکت راه‌انــدازي ودر عمل ثابت شــد که کانون و محور موفقيت شــرکت همين اســت. حجــم، كارآيي وقدرت ســازمان راکفلر او را قادر به اخذ تخفيف مناســبي از شركت‌هاي حمل‌ونقل ريلي کرد. توليــد نفت دردهه 1870 افزايش يافته بود و هرچقدر توليدکنندگان درصدد محدود کردن توليد برآمدند، موفق نشــدند. قيمت نفت آن قدر پايين آمـد که نفت خام را به رودخانه‌ها و مزارع سرازير مي کردند.گزينــش نــام «استاندارد» اشــاره ضمني به اين مساله بود كه محصــولات آنها از لحــاظ كيفيت در ســطح استاندارداســت که این امر اطمينان مصرف كننــده را جلــب می‌‌کــرد. راکفلر يک چهارم ســهام شــرکت را کــه درآن زمان 1/ 0 صنعــت پالایش آمريکا را در دست داشت، به خود اختصاص داد.

6 روز پیش 22:00 - 24 دی 1395
از رونق تا رکود

روش طبقه‌بندی مشاغل در منابع متعدد سه دوره قرون سوم تا دهم هـ .ش تحلیل بهتری از فعالیت‌های گوناگون در تجارت را نشان می‌دهد. به نظر می‌رسد که بزرگ‌ترین گروه در مشاغل تجاری، کسانی بودند که مواد خام استخراج یا جمع‌آوری شده را در حواشی شهرها می‌فروختند و مواد پردازش نشده را به شهر می‌آوردند. دومین گروه شغلی در تجارت، واسطه‌ها بودند که اصطلاحات خاص شغلی آنان، دسته‌بندی درونی مهمی را براساس مکان و روش‌های احصا و فروش آشکار می‌کرد.

6 روز پیش 22:00 - 24 دی 1395