تاریخ و اقتصاد

آگاهی زنان در دوره ناصری

افسانه روشن

1 روز پیش 01:00 - 30 دی 1395
وضع سرمایه در ایران

در دنیا ملتی نیست که به اندازه ایرانی از نشان دادن سرمایه خود ترس داشته باشد و علت عمده آن هم این است که ثروتمندان از ترس ماموران دولتی مجبورند از بروز سرمایه خودداري کنند زیرا اگر بروز دهند، ماموران آن را به هر وسیله ولو اینکه به‌عنوان وام هم باشد می‌گیرند ولی این وام هرگز ادا نخواهد شد. علت دیگر هم این است که ایرانی مقید است و دوست دارد که همیشه سرمایه‌اش در دسترس او باشد و اگر ذخیره نقدي داشته باشد آن را در لنگه جوراب کهنه پشمی ریخته در زیرزمین یا زوایاي مخفی خانه خود در خاك دفن می‌کند، یک علت دیگر هم عدم امنیت قضایی است که ثروتمندان نمی‌توانند در این کشور شرکتی تشکیل دهند و سرمایه خود را به مصرف کارهاي سودمند برسانند و از همه بالاتر آنکه اروپاییانی هم که در این کشور دست به تشکیل شرکت‌هایی زدند طوري با مردم رفتار کردند که اعتماد عامه از آنها سلب شد و بنابر همین علل است که ثروتمندان از به کار انداختن سرمایه‌هاي خود مضایقه می‌کنند. غالبا این سرمایه‌ها تبدیل به طلا یا جواهر شده و در جایی از خانه که جز صاحب آن کسی آنجا را نمی‌شناسد در زیر خاك پنهان می‌شود و بسا می‌شود که پس از مرگ صاحبخانه در همان محل می‌ماند و وراث هم به آن دسترسی پیدا نمی‌کنند.

1 روز پیش 01:00 - 30 دی 1395
فتح پاناما

18 ژانویه سال 1670 هنری مورگان موفق به فتح پاناما شد. این فاتح غارتگر توانست غنایم چشمگیری به‌دست آورد و به بریتانیا – ولز آن زمان – منتقل کند. او همچنین نخستین حاکم اروپایی جامائیکا به‌شمار می‌رود.

1 روز پیش 01:00 - 30 دی 1395
کانترویچ، طراح برنامه‌ریزی خطی

لئونید کانترویچ (19 ژانویه – 7 آپریل 1986) ریاضیدان و اقتصادشناس شوروی بود. او یکی از بزرگ‌ترین اقتصاددانان شوروی سابق و واضع نظریه برنامه‌ریزی خطی بود. برنامه‌‌ریزی خطی یا همان بهینه‌سازی خطی، روشی در ریاضیات است که از طریق آن می‌توان بهترین نتیجه (مثلا بیشترین سود یا کمترین هزینه) را در شرایط خاص و با محدودیت‌های خاص به‌دست آورد.

1 روز پیش 01:00 - 30 دی 1395
زادروز مولف روح القوانین

شارل دو مونتسکیو، متفکر و حقوقدان فرانسوی هجدهم ژانویه سال 1689 میلادى، در قصر «لابرد» و در نزدیکى شهر «بردو» فرانسه چشم به جهان گشود. وى تا سن سه سالگى با روش سنتى روستاییان تربیت یافت و سپس به «لابرد» رفت. هنوز هفت سال از عمرش نگذشته بود که مادرش را از دست داد. در سال 1700 میلادى، او را به یک مرکز دینى فرستادند و تا سال 1711میلادى در آنجا به فراگیرى علوم مذهبی پرداخت. سپس وارد دانشگاه «بردو» شد و تحصیلات خود را در رشته حقوق ادامه داد.علاوه بر این، در زمینه فلسفه و ادبیات و علوم طبیعى نیز به مطالعه دقیق پرداخت.

1 روز پیش 01:00 - 30 دی 1395
آخرین دیدار از اصفهان

امروز جمعه و به منزله روز تعطیل مسلمانان است و بنابراین باید مانند همه مردم به سوی صحرا شتافت. گویی جمعه‌های ماه مه همیشه زمان نشاط و خرمی بهار و صفای آسمان آبی‌رنگ است. خیابان وسیع شاه‌عباسی- که درختان چنار و تبریزی و گل سرخ در کنار آن دیده می‌شود- مملو از گردش‌کنندگانی است که به سوی باغ‌ها و مزارع سرسبز گندم رهسپارند؛ مردمی که بعضی عمامه و دسته‌ای کلاه سیاه هشترخانی بر سر دارند، با ظاهری سست و بی‌قید، ولی به حالت تفکر در خیابان‌ها راه می‌روند و هر یک از آنها گلی در دست دارد. زنان سیاهپوش که البته گل سرخ در دست دارند و اغلب آنها کودکان خود را – که کلاه زرد دارند و نیمی از سرشان از زیر چادر مادران پیدا است- بغل کرده‌اند نیز در خیابان حرکت می‌کنند. اصفهان در چنین روزی از سکنه خالی می‌گردد، زیرا مردمی که در ویرانه‌های این شهر زنده مانده‌اند، برای گردش به اطراف شهر می‌روند. صرف‌نظر از گردش‌کنندگانی که با من حرکت می‌کنند، صحرایی که به آن می‌رسیم پر از خانم‌های سیاهپوشی است که صبح خیلی زود راه افتاده‌اند. زنان مزبور دسته‌دسته در میان گل‌های سفید تریاک و گندم‌هایی که گل‌های دگمه‌ای شقایق در میان آنها دیده می‌شود، نشسته‌اند. من هیچ جا ندیده‌ام که روزهای جمعه عموم مردم به این ترتیب در پرتو نور خورشید و در کشتزارهای سرسبز به گردش بپردازند.

1 روز پیش 01:00 - 30 دی 1395
گفته‌ها

از جنبه داخلی هر حکمی که درباره جامعه قاجار صادر شود خواسته یا ناخواسته وضعیت آن دوره را با دوره پیش از آن مقایسه می‌کند. به همین دلیل باید پرسید جامعه قاجاری با وضعیتی که چند قرن پیش در ایران به‌وجود آمده بود چه نسبتی داشت؟ از این‌رو ظهور و تاسیس سلسله صفویه نقطه عطفی در تاریخ ایران است که مهم‌ترین مساله آن تحقق وحدت سرزمینی و احیای بخش عمده فلات ایران از لحاظ سیاسی بود که در مقابل دولت عثمانی که بخشی از جهان اسلام را در کام خود کشیده بود، ایستادگی کرد و مانع از بلعیده شدن ایران شد. نکته دیگر اینکه با تاسیس دولت صفویه در عرصه اقتصادی ایران اتفاق مهمی افتاد؛ یعنی تاریخ ایران قبل از صفویه با دو هجوم ویرانگر مغول و تیمور روبه‌رو شد که ضربه‌های بسیار شدیدی بر اقتصاد ایران زد و جامعه را با مشکلات زیادی روبه‌رو کرد.

2 روز پیش 01:01 - 29 دی 1395
انگلیسی‌ها باعث گرانی‌

امشب درویشعلی که قاصدی شهر رفته بود، آمد. میرزا حسین نوشته بود روز ۲۲ با جواب حکومت حرکت می‌کنیم. روس‌ها می‌روند اما انگلیس‌ها پی‌درپی وارد می‌شوند، با توپخانه خود نمایشات همه‌روزه می‌دهند. گرسنگی و قحطی حد و اندازه ندارد. باعث گرانی انگلیس‌ها هستند. نمی‌دانید چه قسم پول خرج می‌کنند.

2 روز پیش 01:01 - 29 دی 1395
«خیال کنسطیطوسیون* امیر» و «برقراری قانون اساسی؟»

دکتر حامد عامری

2 روز پیش 01:00 - 29 دی 1395
زادروز موسس «گالیمار»

گاستون گالیمار (18 ژانویه 1881 - 25 دسامبر 1975) ناشر فرانسوی و موسس شرکت نشر و پخش گالیمار بود که از مشهورترین انتشاراتی‌های فرانسه طی یک قرن گذشته محسوب می‌شود. روزنامه گاردین این انتشاراتی را در صدر فهرست بهترین ناشرانی که کتاب‌هایشان همچنان تجدید چاپ می‌شود، قرار داده است. «گالیمار» ناشر نخستین آثار 36 برنده جایزه معتبر گنکور، 38 برنده نوبل ادبیات و 10 برنده جایزه پولیتزر بوده است.  گالیمار در سال ۱۹۱۱ با همراهی آندره ژید و ژان اشلومبرگر انتشارات لا روـ او فرانسز را راه‌اندازی کرد که پس از مدتی به انتشارات گالیمار تغییر نام داد.

2 روز پیش 01:00 - 29 دی 1395
شهرهای ایران قدیم

اصفهان همیشه مرکز عمده‌ای بوده است و گاهی پاره‌ای از استان فارس شمرده می‌شد و گاهی از ماد و در پاره‌ای از موارد نیز مستقل بود. همچنین «جی» نامیده می‌شد که نام کهن‌تر آن «گواه» است. بر مهری از کتابخانه ملی پاریس عبارتی به سجع فارسی میانه نوشته شده است که معنی آن اصفهان، ناظم و سپوهرکان می‌شود. ترجمه «ناظم» لفظی کلی است به معنی «نظم‌آور»، شاید او نماینده‌ای بود از حکومت مرکزی ولی حدود قدرت و فرمانروایی او مجهول است. کلمه وسپوهرکان گویا به ناحیه اصفهان اطلاق می‌شده و چه‌بسا که نمودار انتصاب ولیعهد در دورانی از حکومت ساسانی به آنجا باشد. همین لغت به معنی «بزرگ»یا «خاص یا متشخص» بوده است و دشوار می‌توان گفت در متن فارسی میانه این نام خاص بوده است یا عام. اصفهان در مرکز نجد ایران است و هدف نخستین فاتحان عرب بوده است که بعد از جنگ نهاوند نهایت کوشش را برای تصرف آن مبذول داشتند.

2 روز پیش 01:00 - 29 دی 1395
کسب‌وکار تجارتخانه طومانیانس در دوره قاجار

سمانه نجفی‌سورکی

2 روز پیش 01:00 - 29 دی 1395
همدان- بروجرد، همه‌جا شلوغ‌

همدان به‌علاوه قحطی که روزی صد نفر زیادتر جان می‌دهند امنیت هیچ ندارد. در بروجرد که مدت‌ها است بدون حاکم و صاحب مانده در تمام این شب‌های سرد روی بام‌ها کشیک می‌کشند و با این وصف شبی نیست که بیست خانه، سی خانه سرقت و غارت نشده مرد و زن و اطفال صاحب‌خانه را مقتول ننمایند. کرمانشاهان، کردستان همه‌جا به‌همین منوال است. (سالور، ۱۳۷۴: ج۷، ۵۱۷۱)

3 روز پیش 01:01 - 28 دی 1395
پل تاریخی تمیجان

پل تمیجان در زمان حکومت بهزادبیگ در گیلان و به همت او در قرن دهم ه.ش روی رودخانه تمیجان بین رودسر و املش ساخته شده و در دوره قاجاریه مورد تعمیر و بازسازی قرار گرفته است. این پل در مسیر راهی واقع شده که در دوره صفویه در سراسر مازندران و گیلان کشیده شده و به راه شاه عباسی مشهور بوده است. پل تمیجان ۵/ ۶۲ متر طول و ۵ متر عرض (با احتساب جان پناه‌ها که هر کدام ۵۰ سانت پهنا و ارتفاع دارد) دارد و مشتمل بر دو دهانه اصلی هر کدام به عرض ۳۰/ ۱۱ و ارتفاع حدود ۲۰/ ۶ متر و چند دهانه فرعی در طرفین دهانه‌های اصلی – همگی به طاق جناغی – است. با توجه به نقشه و نمای این پل، نوعی بی‌نظمی در ساختار آن دیده می‌شود که در نمونه مشابه و الگوی آن – یعنی پل سیم‌رود لاهیجان دیده نمی‌شود. روی پایه میانی پل و حدفاصل دو دهانه اصلی، دو آبگذر در دو طبقه ساخته شده که آبگذر پایینی، ۳۰/ ۱ و بالایی ۶۰/ ۱ متر عرض دارد. در طرفین آبگذر پایینی دو ستون نما کار شده است. دهانه فرعی و جنوبی پل ۶۵/ ۳ متر و دهانه فرعی شمالی ۷۵/ ۳ متر عرض دارد. در میانه پایه انتهایی و شمالی پل اتاق گنبدداری جاسازی شده که به طرفین پل راه دارد. سطح گذر پل که در طرفین با جان‌پناه‌هایی محصور شده، از تیزه دهانه‌های اصلی به سمت طرفین شیب‌دار است و ارتفاع آن تا سطح آب به ۴۰/ ۶ متر می‌رسد. این پل به شماره ۱۱۲۵ به ثبت تاریخی رسیده است.

3 روز پیش 01:01 - 28 دی 1395
ترور اولین نخست‌وزیر کنگو

پاتریس امری لومومبا اولین نخست‌وزیر کشور جمهوری دموکراتیک کنگو در 1925 به دنیا آمد. در جوانی کارمند ساده اداره پست بود و به‌عنوان بازاریاب نیز فعالیت می‌کرد و همین شغل بود که باعث سفر به شهرهای مختلف کنگو و گفت‌وگو با مردم شد. او در مدت کوتاهی دوبار به زندان افتاد که نخستین بار به اتهام اختلاس بود و خود وی این اتهام را به دلایل سیاسی می‌دانست. بار دوم به همان سبب فعالیت‌های سیاسی بود که در راه استقلال کنگو انجام می‌داد، چرا که در این زمان کنگو مستعمره پادشاهی بلژیک بود. جریان به زندان افتادن وی در گرایش او به عقاید چپ تاثیر بسزایی داشت. در 30 ژوئن سال 1960 کنگو به‌صورت رسمی از بلژیک استقلال یافت و لومومبا و حزب متبوعش پیش‌تر در انتخابات پارلمانی پیروز شده بود و وی به‌عنوان نخست‌وزیر انتخاب شد، در مراسمی که به مناسبت استقلال برگزار شد برخلاف سایر سخنرانان که استقلال را موهبتی از سوی بلژیک می‌دانستند، لومومبا در سخنانی جنجالی از ظلم و چپاول بلژیک در دوران استعمار سخن گفت.

3 روز پیش 01:01 - 28 دی 1395
زادروز همکار دانشمند گراهام بل

توماس آگوستوس واتسون (18 ژانویه 1854 – 13 دسامبر 1934) دستیار گراهام بل در اختراع تلفن بود. این دو مخترع و دانشمند در سال 1876 موفق به طراحی فنی و ساخت تلفن شدند. بنا به یادداشت گراهام بل هنگامی که او دو دستگاه تلفن را در دو اتاق همجوار که با یک سیم به هم وصل بودند، آزمایش کرد از پشت گوشی به واتسون گفت: «آقای واتسون بیا اینجا می‌خوام ببینمت.» و به این ترتیب واتسون نخستین انسان در تاریخ بوده که صدای یک انسان دیگر را از طریق سیم تلفن شنیده است.  واتسون در ماساچوست به دنیا آمده و در دانشگاه بوستون درس خوانده بود. او در آغاز تلاش کرد که خودش به‌صورت مستقل در زمینه طراحی تلفن اقدام کند؛ اما در پی آشنایی با گراهام بل به آزمایشگاه او پیوست.  واتسون مجموعه خاطرات و یادداشت‌های دوران این فعالیت مشترک را در کتاب: صیرورت زندگی، یک خود زندگی‌نامه آورده است.

3 روز پیش 01:01 - 28 دی 1395
حروف سنگی در عصر صفوی

شقایق فتحعلی‌زاده

3 روز پیش 01:01 - 28 دی 1395
گرسنگی و مرگ در دوران مخبرالسلطنه‌

روزنامه‌ها را خواندم. قحط و غلا در تمام مملکت حکمفرماست. مسلمانان و ودایع الهی از گرسنگی تلف می‌شوند. در شهر قم روزی پنجاه نفر عجالتا تلف می‌شود. در همدان سی هزار نفر فقیر اسم‌نویسی شده است. در طهران خبرنگار «رعد» به چشم دیده که جمعی زن و پیرمرد از سلاخ‌خانه خون گوسفند برای تغذیه خود و اطفالشان می‌بردند. شتر مرده‌ای در خندق شهر افتاده بوده گوشت و پوست حتی استخوان‌های آن را مردم شبانه برای خود برده‌اند. «رعد» می‌نویسد با یک نفر از دموکرات‌های جدی ملاقات کردم و گفتم این چه ترتیب است که شما و رئیس کمیته آقای مخبرالسلطنه رفتار می‌کنید. گفت من چند مرتبه به آنها گفتم که داخل عمل نان نشوید از عهده مخبرالسلطنه خارج است، قبول نکرده مرا مردود نمودند. حتی صفت ارتجاع به من دادند. حالیه به این ترتیب است که می‌بینید. می‌گویند دولت دو کرور تاحال برای نان پول داده و هیچ تفاوتی به حال مردم نکرده است.

4 روز پیش 01:01 - 27 دی 1395
گفته‌ها

شهر ری اصل‌البلاد منطقه بوده و تهران در حومه ری قرار داشته و به‌صورت یک ده و روستای کوچک شناخته می‌شد. در دوره سلجوقیان منطقه تجریش اهمیت ویژه‌ای یافت. پس از فروپاشی ری بر اثر زلزله در سال 613 و همچنین حمله سپاهیان مغول به ری جمعیت عظیمی از آنجا به تهران مهاجرت کردند و از آنجا که تهران راه عبور جاده ابریشم برای تجار بود، همیشه تحت استیلای حکومت‌های مهاجم قرار می‌گرفت. تا اینکه این روستای کوچک در دوره شاه طهماسب صفوی به شهر جدید تهران تغییر نام یافت و در دوره قاجاریه توسعه بیشتری پیدا کرد در آن زمان 5 کلان محله در تهران به وجود آمد. تمدن منطقه قیطریه به 3 هزار و 500 سال پیش بر می‌گردد، تپه رستم‌آباد و هدایت شمالی فعلی است و جزو خرده تمدن‌هایی بود که وجود داشت ولی با کشف جسدی که در میدان قیام کشف شد، تمدن تهران تا 7 هزار سال قبل قدمت پیدا کرد. منطقه عودلاجان در زمان صفویه به ویژه شاه طهماسب پایگاهی بود برای کسانی که به دیدن مکان‌های زیارتی مثل شاه‌عبدالعظیم یا امامزاده یحیی و پیر عطا می‌رفتند و در این مکان چنارستان‌هایی احداث شده بود برای استراحت که هنوز بعضی از این چنارها باقی مانده است.

4 روز پیش 01:01 - 27 دی 1395
اعدام نواب صفوی

سید مجتبی میرلوحی معروف به نواب صفوی در سال 1303 در محله خانی‌آباد و در خانواده روحانی به دنیا آمد. مجتبی در مدرسه صنعتی آلمانی‌ها به تحصیل پرداخت و همزمان در یکی از مساجد خانی‌آباد علوم دینی را فراگرفت و در محل تحصیل خود تظاهراتی علیه کشف حجاب ترتیب داد و در حالی که 18 سال بیشتر سن نداشت علیه دولت قوام السلطنه سخنرانی کرد که موجب تهییج دانش‌آموزان و برپایی تظاهرات مقابل مجلس شد که در جریان این تظاهرات دو نفر کشته شدند. این امر موجب شد او در ادامه مبارزاتش مصمم‌تر شود. استخدامش در شرکت نفت و انتقال به آبادان نیز سبب شد مبارزاتش را در قالب حمایت از کارگران ادامه دهد و به‌زودی تحت تعقیب قرار گیرد و به نجف فرار کند.

4 روز پیش 01:01 - 27 دی 1395