تاریخ و اقتصاد

تماشای تمرین قزاق‌ها

سوارهاي قزاق آمدند مشق کردند و اسب دواندند و شمشیربازی کردند. طوری گرد و خاک کردند که هیچ چیز پیدا نبود. مهدی‌خان آجودان مخصوص هم بود، از دواندن این اسب‌ها و شمشيربازي قزاق‌ها می‌ترسید و تعجب می‌کرد و حرف‌های بامزه‌ای می‌زد. خیلی خندیدیم. یک مشق تازه‌ای هم قزاق‌ها می‌کردند که خیلی تماشا داشت. این مشق تازه این بود که دو درخت مثل سرو را انداخته بودند. تخته و اینها هم دورش گذاشته بودند که صدمه می‌خورد می‌افتاد. خیلی مشق مشکلی بود. با شمشیر می‌زدند درخت را و خوب مشق می‌کردند. به آجودان مخصوص گفتیم اگر تو جاي این درخت بودی چه می‌کردی؟ یک اداهايي از خودش درمي‌آورد که آدم از خنده غش می‌کرد و تمام صاحب منصب‌ها خندیدند.

17 ساعت پیش 00:00 - 09 اسفند 1395
وصف بناهای خوی

«روزنامه سفر از تبریز تا ماکو» عنوان روزنوشت‌های علی‌بن‌محمد مهندس‌باشی در دوران ناصرالدین شاه است. در اینجا بخشی از کتاب روزنوشت‌های او را می‌خوانید:

17 ساعت پیش 00:00 - 09 اسفند 1395
هنری داو، صنعتگر بزرگ

هربــرت هنـــری داو، موســس شــرکت بــزرگ Dow Chemical Company، 26 فوریه سال 1930 در سن 64 سالگی درگذشت. این صنعتگر آمریکایی در مدرسه علوم تجربی کلیولند در اوهایو درس خواند و پس از دوران دانشگاه با آزمایشگاهی که راه انداخت زمینه را برای فعالیت صنعتی خود در زمینه شوینده‌ها و مواد شیمیایی فراهم کرد. او شرکت داو را در سال 1897 راه‌اندازی کرد و تحولی بزرگ در تولید و مصرف مواد شیمیایی و شوینده‌ها پدید آورد. شرکت داو هم اکنون دومین شرکت بزرگ فعال در زمینه شوینده‌ها و تولید مواد پلاستیکی در جهان است که محصولات خود را در بیش از 160 کشور جهان به فروش می‌رساند. مجموع کارمندان و کارگران این شرکت 54 هزار نفر ( سال 2016) است.

17 ساعت پیش 00:00 - 09 اسفند 1395
جمعیت ایران در سال 1346

نهم اسفندماه 1346 در پی سرشماری نفوس و مسکن کشور اعلام شد که جمعیت ایران 24.872.000 نفر است. از این تعداد 3/ 9 میلیون نفر شهرنشین و 5/ 15 میلیون نفر روستا نشین بودند.

17 ساعت پیش 00:00 - 09 اسفند 1395
سالمرگ علی‌اکبر دهخدا

علی‌اکبر دهخدا، چهره برجسته فرهنگ معاصر ایران ۷ اسفند ۱۳۳۴ در تهران چشم بر جهان فروبست. این نویسنده و محقق و روزنامه‌نگار سال 1257 به‌دنیا آمد. پدرش «خانباباخان» که از ملاکان متوسط قزوین بود، پیش از ولادت دهخدا از قزوین به تهران آمده و در این شهر اقامت کرده بود. علی‌اکبر دهخدا تحصیلات قدیمی را نزد «شیخ غلامحسین بروجردی» آموخت. بعدها به مدرسه علوم سیاسی رفت. پس از پایان تحصیل به خدمت وزارت امور خارجه در آمد. علامه دهخدا در سال 1281 با «معاون‌الدوله غفاری» که به وزیر مختاری ایران در کشورهای بالکان منصوب شده بود به اروپا رفت و حدود دو سال و نیم در اروپا و بیشتر در وین اقامت داشت.

17 ساعت پیش 00:00 - 09 اسفند 1395
سخنرانی دکتر محمدعلی همایون کاتوزیان در کنفرانس جامعه‌شناسی تاریخی
استبداد؛ قفل عقب‌ماندگی

دنیای اقتصاد: روز چهارشنبه مصادف با چهارم اسفند ماه جاری دانشگاه تربیت مدرس میزبان کنفرانس «جامعه‌شناسی تاریخی ایران» بود. در این نشست که با حضور جمع بزرگی از علما و استادان برتر حوزه جامعه‌شناسی، تاریخ و علوم سیاسی برگزار شد، آثار محمدعلی همایون کاتوزیان در باب تاریخ، اقتصاد، جامعه و سیاست در ایران با حضور او مورد نقد و بررسی قرار گرفت. آنچه در زیر می‌خوانید بخش نخست سخنرانی دکتر کاتوزیان است که وی طی آن کوشید چکیده‌ای از دیدگاه‌ها و نظریات خود را برای حاضران بیان کند.

17 ساعت پیش 00:00 - 09 اسفند 1395
گفته‌ها

ايران مانند صخره بزرگي است که از کوهي به ميان يک سيل افتاده باشد. ممکن است سيل آن را بسايد و حتي يک لحظه آن را بلند کند، ولي اين صخره دوباره محکم به جاي خود مي‌نشيند.

2 روز پیش 01:00 - 08 اسفند 1395
نقد آثار همایون کاتوزیان

دنیای اقتصاد: کنفرانس «جامعه‌شناسی تاریخی ایران» روز چهارم اسفندماه برگزار شد. در این نشست که به همت گروه جامعه شناسی دانشگاه تربیت مدرس در سالن شهید مطهری این دانشگاه برگزار شد، آثار دکتر محمدعلی همایون کاتوزیان در حضور خود وی ازسوی جمعی از استادان حوزه تاریخ، جامعه‌شناسی و علوم سیاسی مورد نقد و بررسی قرار گرفت. اهداف برگزارکنندگان این همایش، عبارت بود از نقد و بررسی آثار دکتر همایون کاتوزیان به‌عنوان نمونه نظریه پردازی تاریخ محور در ایران، بررسی امکان‌های جامعه‌شناسی تاریخی در ایران، فراهم سازی فرصت آکادمیک برای بحث انتقادی درباب قدرت تبیینی تئوری‌های جامعه‌شناسی سیاسی و تاریخی ناظر بر ایران، فراهم‌سازی فرصت گفت‌وگوی خردمندانه برای اندیشمندان و پژوهشگران در باب موضوعات تاریخی مانند رابطه دولت و ملت، جنبش‌ها، اصناف و طبقات اجتماعی و خلقیات ایرانیان، تلاش برای انباشت دانش‌علمی و پالایش تئوری‌های مسلط در باب ایران در چارچوب موضوع کنفرانس، بسترسازی برای طرح ایده‌های تازه در حوزه جامعه شناسی تاریخی، ایجاد زمینه‌های لازم برای گفت‌وگو میان صاحب‌نظران این حوزه، کوشش برای ارزیابی شیوه‌های پرداختن به نظریه پردازی جامعه شناختی تاریخی. به همین منظور کنفرانس در قالب سه پنل با عنوان‌های «اقتصاد، سیاست و دولت در نظریات همایون کاتوزیان»، «جامعه‌شناسی تاریخی پروفسور همایون کاتوزیان» و «امکان‌های نظریه دکتر کاتوزیان» سازماندهی شده بود. در هریک از این پنل‌ها آثار کاتوزیان از زوایای متفاوتی مورد واکاوی قرار گرفت و در پایان وی به بخش‌هایی از انتقادات در رابطه با نوشته‌هایش پاسخ گفت.

2 روز پیش 01:00 - 08 اسفند 1395
خاطرات ابتهاج

ابوالحسن ابتهاج در جلد اول خاطراتش می‌نویسد: چند ماه قبل از نخست‌وزیری رزم‌آرا در آغاز سفری که در شهریور ۱۳۲۸ برای شرکت در مجمع عمومی سالانه بانک جهانی و صندوق بین‌المللی پول به واشنگتن داشتم، شاه به من (ابوالحسن ابتهاج) گفت: حالا که شما به آمریکا می‌روی با وزارت خارجه آمریکا راجع به کمک‌های آمریکا با ایران هم صحبت کنید. گفتم: «بسیار خوب. اما قبل از اینکه با آنها صحبت کنم، تمامی مطالبی را که سال‌ها است به اعلی‌حضرت عرض کرده‌ام. اجازه بفرمایید الان تکرار کنم که بعد هیچ‌گونه سوءتفاهمی پیش نیاید.

2 روز پیش 01:00 - 08 اسفند 1395
درگذشت حقوقدان دغدغه‌مند

پیتر بنسون، حقوقدان انگلیسی و بنیان‌گذار «عفو بین‌الملل» 25 فوریه سال 2005 در 83 سالگی درگذشت. بنسون در باب چرایی تشکیل نهاد «عفو بین‌الملل» گفته است: هر روز هفته روزنامه‌ها را که باز می‌کنی داستانی از یک جایی و درباره یک کسی پیدا می‌کنی که حبس شده یا مورد شکنجه قرار گرفته یا به دار آویخته شده است... در این هنگام خواننده روزنامه دچار یک حس تهوع‌آور ناتوانی می‌شود. با این حال اگر این حس انزجار بتواند به‌صورت واحد و در قالب یک اقدام مشترک درآید کارهای موثری می‌تواند انجام بگیرد.  عفو بین‌الملل بزرگ‌ترین زلزله سیاسی سال ۲۰۱۶ را انتخاب دونالد ترامپ به ریاست جمهوری آمریکا دانسته است. این سازمان حقوق بشری در گزارش سالانه خود «شعارهای مسموم انتخاباتی ترامپ» را نمونه‌ای از چرخش دنیا به سمت سیاست مبتنی بر «خشم و چند دستگی» عنوان کرده است. بنا به این گزارش دنیا در سال ۲۰۱۶ تیره‌تر و ناامن‌تر شد.

2 روز پیش 01:00 - 08 اسفند 1395
نگاهی به زندگی ابوالحسن ابتهاج
بنیان‌گذار تحول در سازمان برنامه

ابوالحسن ابتهاج (۸ آذر ۱۲۷۸ رشت - ۶ اسفند ۱۳۷۷ لندن) پایه‌گذار اصلی برنامه‌ریزی توسعه در ایران بود. او تحصیلات ابتدایی را در زادگاهش به پایان رساند و برای گذراندن دوره متوسطه به تهران آمد و سپس راهی بیروت شد و پس از آن به پاریس رفت. ابتهاج در سال ۱۲۹۳ هنگام جنگ جهانی اول به ایران بازگشت. تا سال ۱۲۹۵ در مدرسه آمریکایی رشت تحصیل کرد. او در رشت، پیشنهاد فرمانده انگلیسی‌ها را برای مترجمی پذیرفت. در جریان ایجاد حکومت انقلابی میرزا کوچک‌خان جنگلی در رشت، وی و برادرش به دلیل مخالفت با میرزا دستگیر و برای مدت کوتاهی زندانی شدند. بعد از آن، ابتهاج به تهران آمد و به مترجمی مشغول شد. او در سال۱۳۰۱ق به استخدام بانک شاهی انگلیس در آمد. سپس وارد سیستم بانکی ایران شد. وی نخست در بانک کشاورزی به کار پرداخت، در سال ۱۳۱۵ به‌عنوان بازرس دولت در بانک کشاورزی مشغول به کار شد و در سال ۱۳۱۹ ریاست بانک رهنی ایران را بر عهده گرفت. ابتهاج در سال ۱۳۲۰ معاون بانک ملی ایران شد. سپس در ۵ دی ۱۳۲۱ خورشیدی در کابینه احمد قوام، ریاست بانک ملی ایران به عهده او نهاده شد و تا ۲۷ تیر ۱۳۲۹ نزدیک ۸ سال در این مقام باقی ماند.

2 روز پیش 01:00 - 08 اسفند 1395
خانه‌های ایرانی

«ایرانیان هرگز در کار ساخت بناهای باشکوه برای زندگی نبودند و در این کشور حتی قصرهایی از آن نوع که در اروپا و برخی از دیگر کشورها شاهد آن هستیم، یافت نمی‌شود. در ایران معمولا هنر معماری در بالاترین درجه خود صرف ساخت مساجد و بناهای مذهبی شده است. این امر الزاما به معنای عدم توسعه‌یافتگی فنون بنایی و ساخت‌وساز در تاریخ ایران در مقایسه با دیگر کشورها نیست، بلکه بیش از آن ناشی از نوعی دریافت فرهنگی از خانه به‌عنوان مکان زندگی بوده است.» ناپیر ملکم در کتاب خود «سفرنامه یزد (پنج سال در شهری ايرانی) با این مقدمه به رفتار ایرانیان در ساخت خانه‌ها اشاره کرده و نوشته است.

3 روز پیش 01:00 - 07 اسفند 1395
«طهران» در روایت یاقوت حموی

یاقوت حموی( 626-574 ه.ق) برده‌ای رومی بود که در جامعه اسلامی خواندن و نوشتن را فراگرفت و سپس با کمک کتاب‌های گردآوری شده در کتابخانه بزرگ مرو به نگارش کتاب‌هایی در جغرافیا و تاریخ پرداخت. هنگام یورش مغولان به ناچار از خراسان گریخت و به سوریه رفت و در کاروانسرایی در نزدیکی حلب درگذشت. او را تاریخ‌نگاری موثق و از پیشوایان دانش جغرافی، لغت‌دان و ادیب و شاعر و نثرنویس ماهر و عالمی آگاه خوانده‌اند. مهم‌ترین اثر او کتاب «معجم البلدان» در زمینه شهرها و دهکده‌ها در هر سرزمین و گفت‌وگو از جایگاه‌های ویران و آباد و دیگر بحث‌های جغرافیایی است. او درباره ضرورت نگارش این کتاب نوشته است:

3 روز پیش 01:00 - 07 اسفند 1395
گفته‌ها

بی‌قیدی مردم و عدم استحکام مصالح ساختمانی، موجب شده که همه کشورهای مشرق زمین، ظاهر ویران و منظره‌ای غم‌انگیز داشته باشند؛ اما در هیچ منطقه‌ای مانند فلات ایران، این ویرانی و غم‌انگیزی مناظر، چشمگیر نیست: خانه‌ها در حال فروریختن، کوچه‌ها کثیف و متروک، کاشی‌های روبنای مسجدها و مقبره‌ها پوسیده و تبدیل به گرد و خاک شده است. به نظر چنین می‌آید که مردم در آخرین مرحله تنزل و فلاکت دست و پا می‌زنند.

3 روز پیش 01:00 - 07 اسفند 1395
استیو جابز، غولی از نسل مهاجران

مدتی است که موضوع ممنوعیت مهاجران و فرمان ضد بشری رئیس‌جمهوری جدید آمریکا در صدر اخبار رسانه‌های جهان قرار دارد در همین حال برخی محققان هم با اشاره به آمار مستند نشان داده‌اند که اگر مهاجران نبودند آمریکای مدرن اصلا شکل نمی‌گرفت. 24 فوریه زادروز یکی از همین مهاجران است؛ استیو جابز، کارآفرین بزرگ و موسس شرکت اپل. در اینجا فرازهایی از زندگی او را می‌خوانید:

3 روز پیش 01:00 - 07 اسفند 1395
غیبت‌های نظری در فراروایت همایون کاتوزیان

روز چهارشنبه گذشته (چهارم اسفندماه 1395) کنفرانس جامعه‌شناسی تاریخی ایران به همت گروه جامعه‌شناسی دانشگاه تربیت مدرس تهران در این دانشگاه برگزار شد. در این کنفرانس چند تن از استادان جامعه‌شناسی، تاریخ و اقتصاد دیدگاه‌های خود را درباره آثار دکتر محمد علی همایون کاتوزیان مطرح کردند. در اینجا متن سخنان محمد مالجو، اقتصاددان را می‌خوانید:

3 روز پیش 01:00 - 07 اسفند 1395
ایلخانان و نظام پولی واحد

دکتر سیدابوالفضل رضوی

3 روز پیش 01:00 - 07 اسفند 1395
نمایشگاه زن و آیینه مکتوب

نمایشگاه زن و آیینه مکتوب در محل کتابخانه و موزه ملی ملک گشایش یافت، در این نمایشگاه نسخ خطی که به وسیله زنان به رشته تحریر درآمده یا زنان موضوع آن قرار گرفته‌اند در معرض بازدید عموم قرار گرفته است. به گزارش روابط عمومی موسسه کتابخانه و موزه ملی ملک، نمایشگاه «زن و آیینه مکتوب» تصویری جذاب از کنش‌های اجتماعی زنان ایرانی را در زمینه تالیف کتاب‌هایی ارزشمند در گستره فرهنگ و هنر ایرانی- اسلامی به نمایش می‌گذارد. همچنین برخی کوشش‌های نویسندگان مرد را در تالیف کتاب‌هایی با موضوع زنان دربرمی‌گیرد. علاقه‌مندان می‌توانند تا نوروز 1396 هر روز هفته به غیر از جمعه و روزهای تعطیل از ساعت 8:30 تا 16:15 (پنج‌شنبه‌ها 15:15) برای بازدید از این نسخ به محل کتابخانه و موزه ملی ملک، در محوطه تاریخی باغ ملی تهران به نشانی میدان امام خمینی، سردر باغ ملی، خیابان ملل متحد، مراجعه کنند.

5 روز پیش 01:00 - 05 اسفند 1395
معمای کودتا

محققانی که اسناد انگلیس مربوط به کودتای سوم اسفند را دیده‌اند، براین باورند که اگر کسی گمان کند که می‌تواند از میان اسناد انبوه «اداره اسناد عمومی » بریتانیا ماهیت کودتا را کشف کند، راه به خطا پیموده و حداقل در حال حاضر وقت خویش را تلف کرده است. هیچ اطلاع مهمی از حوادث روزهای کودتا وجود ندارد. برخی محققان احتمال می‌دهند شماری از مکاتبات و تلگراف‌ها که اتهامی مجرمانه را متوجه بریتانیا می‌کند فعلا از پرونده‌های اداره اسناد عمومی بریتانیا برداشته شده است. این نکته‌ای است که کسانی چون سیروس غنی شهادت می‌دهند. این واقعیت برخی را به این نتیجه رسانده که کودتا منشایی کاملا داخلی داشته و روح بریتانیایی‌ها از آن بی‌خبر بوده است. اما این فقدان سند دلیل مهم‌تری دارد: در این ماجرا آن‌قدر اسرار وجود دارد که بریتانیایی‌ها افشای آنها را هنوز مغایر مصالح ملی خود می‌بینند. فقدان اسناد دلیل بر بی‌اطلاعی انگلیسی‌ها از این ماجرا نیست.

5 روز پیش 01:00 - 05 اسفند 1395
انتشار نخستین شماره نیویورکر

نخستین شماره هفته‌نامه «نیویورکر»، 21 فوریه سال 1925 منتشر شد. هارولد راس، بنیان‌گذار این نشریه در نظر داشت مجله‌ای مدرن و شامل مطالب متنوع در زمینه‌های اجتماعی، نقد، داستان، کاریکاتور و شعر منتشر کند. این اتفاق افتاد و او توانست نشریه‌اش را به کانون مباحثات انتقادی تبدیل کند. نیویورکر با بیش از یک میلیون شمارگان از نشریات کثیرالانتشار آمریکا محسوب می‌شود.

5 روز پیش 01:00 - 05 اسفند 1395