تاریخ و اقتصاد

گفته‌ها

ایران پیش از ملی کردن نفت، کشور فقیری بود که زیر فشار اقتصادی قرار داشت و در رشته‌های بازرگانی و کشاورزی عقب بود. همچنین ایران در زمینه‌های هنری مانند موسیقی، تئاتر و سینما... پیش از ملی کردن نفت، موفقیت چندانی نداشت ولی پس از جذب درآمد حاصل از فروش نفت در عرصه‌های فرهنگی هنری پیشرفت کرد. بنابراین زمینه برای ملی کردن صنعت نفت در جامعه فراهم بود و فعالیت‌هایی برای تشکیل احزاب و گروه‌های مختلف در کشور انجام می‌شد. در آن دوران بخش اندکی از حاکمیت ایران در دست شوروی و بخش مهم‌تر دیگر در دست انگلیس بود. انگلیس که به تنهایی نمی‌توانست در مقابل نهضت ملی شدن صنعت نفت مقاومت کند، آمریکا را نیز با خود همراه کرد. البته روابط مصدق با آمریکا بد نبود. به همین دلیل پس از شکایت انگلیس به دادگاه لاهه مصدق که برای دفاع از ایران به هلند رفته بود، جهت جلب‌نظر آمریکا به این کشور هم رفت و در جلسات سازمان ملل متحد و شورای امنیت شرکت کرد ولی اقدامات مصدق در روابط ایران و آمریکا تاثیری نگذاشت. مهم‌ترین مشکل مصدق، نظامی‌ها بودند و او برای جلوگیری از این مشکل از شاه خواست تا پست وزارت جنگ را به او بدهد. شاه در مقابل پیشنهاد مصدق او را کنار گذاشت و قوام‌السلطنه را مامور تشکیل کابینه کرد ولی این عمل با عکس‌العمل شدید مردم روبه‌رو شد و شاه پس از چند روز زد و خورد خیابانی که عده‌ای از مردم هم در آن شهید شدند، مجبور شد قوام‌السلطنه را کنار بگذارد و مصدق بار دیگر نخست‌وزیر شد.

7 ماه پیش 01:01 - 28 اسفند 1395
عیدی آخر سال در دوره قاجار

امین محمدی، پژوهشگر تاریخ

7 ماه پیش 01:01 - 28 اسفند 1395
طرح بزرگ مجلس شانزدهم

مجلس شانزدهم شورای ملی در حالی تاسیس شد که بحث بر سر لایحه الحاقی یا گس گلشاییان در اواخر مجلس پانزدهم ادامه داشت، اما با توجه با اینکه عمر مجلس به پایان رسید این مجلس نتوانست تصمیمی در این مورد بگیرد. آغاز مجلس شانزدهم نیز با شبهه ای انتخاباتی شروع شد، اما با ورود نمایندگان تهران به مجلس و تاسیس کمیسیون نفت، مرحله جدیدی از مباحث مربوط به قرارداد الحاقی در مجلس به راه افتاد و حل مشکل نفت از اختیار دولت و مجلس خارج شد و در اختیار کمیسیون قرار گرفت. تا قبل از ملی شدن صنعت نفت، سهم ایرانیان از آن فقط 10 درصد بود، اما بعد از آن دولت اختیار کل نفت ایران را به دست گرفت. دولت های ساعد و علی منصور که از مجلس شورای ملی رای اعتماد گرفته بودند وقتی از اظهارنظر قطعی در مورد نفت اجتناب ورزیدند از دولت کناره گیری کردند و در نهایت مجلس در دوران رزم آرا این روند را طی کرد تا اینکه با کشته شدن رزم‌آرا نفت ملی شد.

7 ماه پیش 01:01 - 28 اسفند 1395
بحران دستگیری کنسول آلمان از طرف انگلیسی‌ها

اواخر اسفند 1293 (مارس 1915) «ویلهلم واسموس» کنسول و ديپلمات آلماني در ایران ناپدید شد. این مساله دولت ايران را دچار بحران شديد کرد كه بالاخره باعث كناره گيري ميرزاحسن مستوفي از رئيس الوزرايي شد و ميرزاحسن مشير الدوله جاي او را گرفت. «واسموس» كنسول آلمان در شيراز كه شهرت داشت ايرانيان و سران بعضي قبايل را ضد انگلستان تحريك مي‌كند در مسير شيراز به بهبهان توسط نيروهاي انگليسي كه طبق موافقت‌نامه سن پترزبورگ جنوب و شرق ايران منطقه نفوذ آنها بود دستگير و بازداشت شده بود. دولت آلمان از طريق نماينده سياسي خود در تهران در اين زمينه به مستوفي رئيس الوزرا ايران اعتراض كرد. مستوفي در پي اين اعتراض از والي (استاندار) فارس خواست كه واسموس را از انگليسي‌ها بگيرد كه انگليسي‌ها خبردادند واسموس از قرارگاه آنها گريخته و احتمالا به برازجان رفته است. والي فارس عازم برازجان شد كه واسموس را تا شيراز بدرقه كند تا نيروهاي انگليسي دوباره او را بين راه دستگير نكنند. مستوفي كه از اين وضعيت و مداخلات انگليسي‌ها خسته شده بود از كار كنارگيري كرد و مشير الدوله رئيس الوزرا شد. اما كابينه مشيرالدوله تنها 18 روز طول کشید و بر اثر فشار روسيه و انگلستان كه نگران افزايش محبوبيت آلمان ميان ايرانيان بودند بركنارشد. پس از انحلال كابينه مشيرالدوله، به فاصله 24 ساعت احمدشاه دو رئيس الوزرا تعيين كرد. اولي را به اصرار سفيران انگلستان و روسيه و دومي را تحت فشار سفيران آلمان و عثماني! و بالاخره مجلس به رئيس‌الوزرای سوم كه عين الدوله بود راي تاييد داد كه او هم سه ماه بعد كناره‌گيري كرد!

7 ماه پیش 01:01 - 28 اسفند 1395
روزی که نخستین شرکت تجاری دنیا تاسیس شد

کمپانی هند شرقی هلند (Dutch East India Company) بیستم مارس سال ۱۶۰۲ میلادی تاسیس شد. این شرکت، نخستین شرکت بین‌المللی تجاری و استعمارگر ثبت شده در دنیا است. شرکت هند شرقی هلند در ابتدا با هدف تجارت ادویه بین آسیا و اروپا شکل گرفت، اما به تدریج حوزه فعالیت خود را به کالاهای استراتژیک و حمل‌ونقل گسترش داد. شرکت هند شرقی که در زبان هلندی به اختصار VOC نامیده می‌شد، اولین شرکتی بود که سهام خود را به صورت عمومی منتشر کرد. سهام این شرکت مدتی پس از صدور، در شهرهای مختلف اروپای غربی مبادله می‌شد. جالب است که این شرکت به‌دلیل حضور افراد قدرتمند در هیات‌مدیره خود، از قدرت‌های شبه حکومتی برخوردار بود.

7 ماه پیش 01:01 - 28 اسفند 1395
توصیف فرد ریچاردز، سیاح انگلیسی از حال و هوای نوروز در میان ایرانیان
دیدار با گذشته‌های دور

اشاره: فرد ریچاردز (۱۹۳۲ – ۱۸۷۸)، سیاح انگلیسی سفرنامه‌ای مشهور دارد که شامل یادداشت‌های سفر به ایران و نقاشی‌های او حین این سفر در سال 1300 ه.ش است. ریچاردز دارای عنوان نقاش و حکاک سلطنتی بوده و در کالج سلطنتی هنرهای زیبا عضویت داشته است. وی آثار خود را در کالج سلطنتی و انجمن سلطنتی نقاشان و حکاکان و انجمن هنرهای گرافیک و همچنین در کشورهای خارج به معرض نمایش گذاشت؛ مناظری از شهرهای آکسفورد، رم، ونیز، فلورانس و ویندسورواتون نقاشی کرد و آنها را در کتابی انتشار داد. اکنون آثار هنری او در موزه ویکتوریا و تالار هنرهای زیبای نیوپورت و چند موزه دیگر نگهداری می‌شود. ریچاردز در سفرنامه ایرانش به دقت حال و هوای نوروز در کشورمان را ترسیم کرده است که بخش‌هایی از آن را می‌خوانید:

7 ماه پیش 01:01 - 28 اسفند 1395
بازتاب ملی شدن صنعت نفت در مطبوعات خارجی
انفجار بزرگ!

مجلس شورای ملی در 29 اسفند 1329 گزارش پیشنهادی کمیسیون نفت را در حالی که «حسین علا» در 21 اسفند سمت نخست‌وزیری را عهده‌دار شده بود، به شرح ذیل تصویب کرد. «به نام سعادت ملت ایران و به منظور تامین صلح جهانی، امضاکنندگان ذیل پیشنهاد می‌نماییم که صنعت نفت ایران در تمام مناطق کشور بدون استثنا ملی اعلام شود، یعنی تمام عملیات اکتشاف، استخراج و بهره‌برداری در دست دولت قرار گیرد.» تصمیم تاریخی مجلس شورای ملی بازتاب وسیع مطبوعات داخلی و خارجی را به همراه داشت. برخی از مطبوعات خارجی که همواره از امتیازگر نفتی پشتیبانی و حمایت می‌کردند، بیش‌ترین پوشش خبری و اطلاع‌رسانی خود را به این موضوع اختصاص دادند. این دسته از مطبوعات اگرچه با شگردهای تبلیغاتی خود می‌کوشیدند مردم ایران را از راه رفته بازگردانند و آنان را در عملی ساختن تصمیم خود مایوس سازند اما هیچ‌گاه قادر به کتمان عظمت این حادثه عظیم تاریخی و عزم استوار ملی نبودند، از این رو هر یک در لابه‌لای تفاسیر خبری خود به اهمیت این رخداد بزرگ اعتراف داشته و آن را به عنوان یک اتفاق بزرگ در تاریخ ایران یاد می‌کردند.

7 ماه پیش 01:01 - 28 اسفند 1395
چالش‌های ملی‌سازی نفت

«کودتا» اثر پروفسور یرواند آبراهامیان، نویسنده سرشناس تاریخ ایران معاصر است که با استفاده از تازه‌ترین اسناد موجود به موضوع کودتای 28 مرداد 1332 و تاثیر آن بر روند روابط ایران و آمریکا در عصر مدرن پرداخته است. این کتاب در چهار فصل «ملی شدن صنعت نفت»، «مذاکرات انگلیس و ایران»، «کودتا» و «میراث» نوشته شده است. ناشر همچنین به نقل از استاد خارجی، رشید خالدی، استاد مطالعات عرب دانشگاه کلمبیا آورده است: «کودتای آمریکایی انگلیسی سال ۱۳۳۲، رویدادی اساسی در تاریخ ایران مدرن است... این بررسی تازه به همراه درکی عمیق و پژوهشی بی‌نقص، به شکلی مستدل نشان می‌دهد که بررسی‌های پیشین موجود چندان مطمئن نیستند.» نوام چامسکی نیز درباره این کتاب گفته است: آبراهامیان در این اثر از اسنادی کم‌نظیر و سابقا دسته‌بندی‌شده و آثار جدید برای نشان‌‌دادن این لحظه‌ بسیار مهم در تاریخ خاورمیانه بهره گرفته است... بنابراین اثری است شایسته طیف وسیعی از خوانندگان.»

7 ماه پیش 01:00 - 26 اسفند 1395
واکنش روزنامه‌های عهد مصدق به ملی شدن نفت

تعدادی از مطبوعات که طرفدار مصدق بودند، از ملی شدن نفت حمایت کردند. حزب توده نیز در ابتدای نهضت ملی در نشریات خود از ملی شدن صنعت نفت حمایت کرد ولی در واقع می‌خواست تنها نفت جنوب ملی شود چون با ملی شدن نفت شمال که روس‌ها می‌خواستند مخالف بودند. گروه‌های مخالف مصدق نیز نشریه داشتند و در روزنامه‌های خود تا اندازه‌ای به مصدق هتاکی می‌کردند تا آنجا که مصدق در نامه‌ای به دادگستری تاکید کرد که با روزنامه‌نگاران به جرم مخالفت با او برخورد نکنند. حزب «زحمت‌کشان» روزنامه‌ای را به‌عنوان «شاهد» به مدیریت مظفر بقایی منتشر می‌کرد. این روزنامه در ابتدای دولت مصدق از او حمایت می‌کرد ولی پس از آنکه کاشانی از مجلس رفت، ضد مصدق مطلب نوشت. «اطلاعات» و «کیهان» دو روزنامه بزرگ عصر بودند. عباس مسعودی مدیریت «اطلاعات» را بر عهده داشت.

7 ماه پیش 01:00 - 26 اسفند 1395
بمباران پناهگاه پارک شیرین

تقویم اواخر اسفندماه یادآور موجی از جنایات رژیم صدام حسین است، بمباران چند منطقه مسکونی همچون حلبچه و نودشه و نیز به کار گرفتن مواد شیمیایی در چند منطقه جنگی بر خلاف معاهدات بین‌المللی از جمله این جنایات بود. پناهگاه پارک شیرین کرمانشاه در شب ۲۶ اسفند ۱۳۶۶ بمباران شد و حدود یکصد کشته و ۳۰۰ مجروح به‌جا گذاشت. موشک از داخل هواکش به داخل پناهگاه رسید و منجر به افرایش شدید تلفات شد. اغلب قربانیان زن و کودک بودند. کرمانشاه در دوران جنگ عراق علیه ایران هزاران بار بمباران و موشک‌باران شد. پس از پایان جنگ محل پناهگاه در سال ۱۳۷۴ به موزه دفاع مقدس کرمانشاه تبدیل شد که اولین موزه از این نوع در ایران است.

7 ماه پیش 01:00 - 26 اسفند 1395
لویی کان، چهره بزرگ معماری مدرن

لوئی کان معمار استونی تبار روز هفدهم مارس سال 1974 در 73 سالگی درگذشت. او یکی از بزرگ‌ترین چهره‌های معماری و ساختمان سازی مدرن است. كان يك ماه قبل از مرگش به تهران آمد تا به همراه كنزو تانگه، معمار ژاپنی، روي يك پروژه عظيم توسعه شهرسازي محله عباس‌آباد تهران کار کنند.  لوئي كان در ميان صحبت‌هايش گفته بود دلش مي‌خواهد ادعا كند كه در رگ‌هايش مقداري خون ايراني جريان دارد. خانواده کان در ۱۹۰۵ به آمریکا مهاجرت کرد. او از ۱۹۲۰ تا ۱۹۲۴در دانشگاه پنسیلوانیا درس خواند. مدت چند سال با شرکت‌ها و دفترهای معماران حرفه‌ای همکاری داشت. بعد از چند سفر طولانی به کشورهای اروپایی در سال ۱۹۳۷ به پنسیلوانیا رفت و دفتر معماری خود را در این شهر راه‌اندازی کرد. بین سال‌های ۵۷- ۱۹۴۷ در دانشگاه ییل به تدریس پرداخت. از سال ۱۹۵۰ تا ۱۹۵۱ به رم رفت و روی معماری آنجا تحقیق کرد. زمان اجرای اولین ساختمان‌های کان به سال ۱۹۲۵ بر می‌گردد او تا دهه ۵۰ با اجرای چند اثر توجه آمریکا و جهان را به خود جلب کرد. در آثار کان نشانه‌ها و اثرپذیری از معماری مدرن، معماری یونان و قرون وسطی و معماری اسلامی را می‌توان دید. در کل می‌توان گفت او در بیشتر آثارش تحت تاثیر مکتب بوزار بود و از همین روست که در کارهای او یک نوع نگرش به تاریخ دیده می‌شود. تعدادی از کارهای او در حد پروژه باقی مانده است، پروژه‌ها در بالاترین حد و با پیچیدگی تمام طراحی شده‌اند، ولی در زمان اجرا، فرم‌ها با انتخاب مصالح مناسب و غالبا طبیعی و سنتی ساده می‌شوند.

7 ماه پیش 01:00 - 26 اسفند 1395
بررسی ملی شدن نفت در گفت‌وگو با دکتر علی دینی ترکمانی، اقتصاددان و محقق
مصدق پوپولیست نبود

آیت وکیلیان: دکتر محمد مصدق در نوع نگاهش به سیاست رویکردهای متفاوتی داشت؛ گاهی در قامت سیاستمداری دموکرات وارد می‌شد و گاهی در قامت فردی که دولتی دیکتاتور را نمایندگی می‌کند. این نوع نگاه به سیاست که «مجلس آنجاست که مردم آنجا هستند، البته رویه دیگری نیز دارد و جز از مجرای پوپولیسم نمی‌توان به آن نگریست. مصدق با وانهادن سیاست مذاکره، آن هم در تقابل با بزرگ‌ترین امپراتوری عصر خود «انگلیس» و پریدن به دامن توده‌ها سودایی جز موج سواری نداشت. ماحصل این نوع از سیاست ورزی یک ابهام بزرگ تاریخی نیز به‌دنبال داشت؛ امروزه تفکیک میان اینکه مصدق نفت را واقعا «ملی» کرد یا «دولتی»، سهل نیست و شاید مهم‌ترین سوءتفاهم تاریخ معاصر ما نیز ارزیابی شود. این پرسش‌ها و نیز بررسی وضعیت بخش‌خصوصی در دهه 30، دستاوردهای آنچه ملی کردن نفت می‌نامیم و... را با «علی دینی ترکمانی» استادیار موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی در میان گذاشتیم. وی مولف کتاب‌های متعدد از جمله کتاب «نفت، دولت و توسعه پایدار صادرات‌گرا» است. متن گفت‌وگو با این اقتصاددان و محقق از نظرتان می‌گذرد:

7 ماه پیش 01:00 - 26 اسفند 1395
نمایشگاه اسناد نفت

نمایشگاه اسناد و نشریات با موضوع صنعت نفت به مناسبت سالروز ملی شدن این صنعت (29 اسفندماه) در موزه کتاب و میراث مستند ایران برپا می‌شود.

7 ماه پیش 01:01 - 25 اسفند 1395
دو تصویر از تجار قاجاری

مفهوم طبقه اجتماعی (تجار) علاوه بر موقعیت مشترک در بازار و منافع اقتصادی و فرصت‌های زندگی مشابه از طریق شناخت ذهنی نسبت به وحدت و سازماندهی ناشی از آگاهی طبقاتی سنجیده می‌شود. در این خصوص می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: تحصیلات خواندن و نوشتن و مسافرت به خارج از کشور به تجار نسبت به سایر اقشار جامعه این امکان را می‌داد که در باب مسائل مختلف اطلاعات و آگاهی بیشتری داشته باشند، به نحوی که متن سیاحت‌نامه ابراهیم بیگ، تالیف حاج زین‌العابدین مراغه‌ای و آثار عبدالرحیم طالبوف که خود از تجار محسوب می‌شوند در این زمره گواه هستند.

7 ماه پیش 01:01 - 25 اسفند 1395
کمپانی مسعودیه

کمپانی مسعودیه همچنان‌که از نامش پیداست به نام شاهزاده مسعود میرزا ظل‌السلطان، پسر ناصر‌الدین شاه و حاکم اصفهان نام‌گذاری شده بود. نخستین خبر درباره تاسیس این کمپانی در بهمن‌ماه 1272ه.ش و در اواخر سلطنت ناصرالدین‌شاه در روزنامه ایران منتشر شد. در خبر آمده است: «به جهت رونق و رواج تجارت تنباکو که چندی بود قدری کساد شده و هم برای حفظ صرفه اهالی داخله در تجارت و ابتیاع کلیه امتعه خارجه، چند روز نواب والا شاهزاده معظم له تجار معتبر را خواسته در این باره رسیدگی و استنطاق می‌‌کردند و حاصل این شد که دو شعبه کمپانی معتبر تشکیل دادند: یکی فقط برای خریدن تنباکو از رعیت به‌ریاست حاجی آقا محمد ملک‌التجار اصفهان و دیگری برای تجارت عموم اجناس و امتعه خارجی به‌ریاست حاجی عبدالغفار تاجر و عجالتا سرمایه این دو کمپانی 300 هزار تومان است و خود نواب والا ظل‌السلطان هم محض تشویق تجار و ترویج این دو تجارت به‌دست تجار اصفهان یک مبلغی شراکت با این کمپانی کرده‌اند و اکنون بیست روز است دایر شده و موسوم به کمپانی مسعودیه داشته‌اند.» شرکتی که برای خرید توتون و تنباکو تاسیس شده بود «انجمن شرکت عمومی تجارتی برای ترقی و ترویج متاع و زراعت تنباکو و توتون ممالک ایران» نام داشت و هما ناطق تاریخچه فعالیت آن را با عنوان «کمپانی ایرانی یا شرکت ترویج تنباکو» به صورت مفصل بررسی کرده است. به گفته او این شرکت ارتباطی با کمپانی مسعودیه نداشت. درباره کمپانی مسعودیه می‌‌توان گفت با توجه به اینکه موج مشارکت مردمی برای تاسیس شرکت‌های تجاری عملا با آغاز سلطنت مظفرالدین شاه به راه افتاد، چندان دور از ذهن نیست که خبری از فروش سهام عمومی شرکت مسعودیه تا قبل از سال 1275 که مظفرالدین شاه به سلطنت رسید، در منابع وجود نداشته باشد.

7 ماه پیش 01:01 - 25 اسفند 1395
مرگ پدر فلزات انگلیس

هنری بِسْمِر، صنعتگر انگلیسی 15 مارس سال 1898 درگذشت. وی تحصیلات خود را در رشته مهندسی به پایان برده بود و بعدها برای توسعه تولیدات آهن و فولاد و چُدن، كوره‏های بلند ذوب فلزات را اختراع کرد. بسمر توانست به وسیله كوره مخصوص كه با جریان هوا كار می‏كرد و آهن ناخالص مذاب را بدون كربن می‌کرد، فولاد عالی به دست آورد. از این رو، این كوره به اسم او، به نام كوره بسمر معروف است. وی با این اختراع، اساس صنایع انگلستان و جهان را دگرگون کرد و تحولات شگرفی در این عرصه به وجود آورد. بسمر در سال 1859، مراكز تهیه فولاد و آهنْ راه‌اندازی کرد و به ساخت اسلحه و ریل راه‌آهن پرداخت كه این كارخانه، هنوز نیز فعال است.

7 ماه پیش 01:01 - 25 اسفند 1395
عزل مسعود میرزا

25 اسفندماه سال 1285 مسعود میرزا، ملقب به ظل السلطان از حکومت اصفهان عزل شد. مسعود میرزا ظل‌السلطان، پسر ارشد ناصرالدین شاه، از نظر تمول و ثروت و طول مدت حکمرانی و قدرت، یکی از رجال شاخص و منحصربه‌فردی است که با هیچ‌یک از اقوام خود قابل مقایسه نیست. وی در طول مدت عمر خود، 34 سال متوالی حاکم اصفهان و قریب 45 سال متناوب حاکم مازندران و اصفهان و فارس و مدتی نیز فرمانروای مطلق العنان 17 شهر ایران بوده است. دوران حکومت ظل‌السلطان در اصفهان، به قلع و قمع مخالفان و سرکوب شورش‌های محلی و داخلی یا افزون بر دارایی‌های کلان، از طریق دست‌اندازی بر اموال مردم می‌گذشت و از آنجا که مملکت‌داری جایی در ذهنیت قاجار نداشت، اغلب اوقات را به شکار و بلوک‌گردی و خوشگذرانی سپری می‌کرد. او در زمان سلطنت برادرش مطفرالدین شاه همچنان حاکم بلامنازع اصفهان باقی ماند. پس از مرگ او هنگامی که ظل السلطان برای تاج گذاری محمدعلی شاه به تهران رفته بود، حرکتی در اصفهان به وجود آمد و بازارها بسته شد. مردم دو هفته در میدان نقش جهان بست نشستند و بعد از صدها تلگراف به تهران بالاخره مجلس ظل‌السلطان را از حکومت اصفهان عزل، نظام السلطنه را به جای او حاکم اصفهان کرد.

7 ماه پیش 01:01 - 25 اسفند 1395
تغییر مبدا تاریخ ایران

25 اسفند سال 1354 ش دو مجلس شورای ملی و سنا در یك اجلاس مشترك تصویب كردند كه مبدأ تاریخ ایران از هجری شمسی به شاهنشاهی تغییر یابد و مردم و سازمان‏های دولتی، موظف شدند تا تاریخ جدید را به كار برند. از این پس مقرر شد كه تاج‏گذاری كوروش هخامنشی در سال 599 قبل از میلاد، مبدأ سال خورشیدی و سرآغاز تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران قرار گیرد. به همین مناسبت، اول سال 1355 هجری خورشیدی، آغاز سال 2535 شاهنشاهی، سال رسمی كشور شاهنشاهی ایران اعلام شد. این عمل با مخالفت علما و تحریم حضرت امام خمینی(ره) مواجه شد. در نهایت مبدأ تاریخ شاهنشاهی دوام چندانی نیافت و سرانجام در سال 1357 ش به دستور دولت جعفر شریف امامی برچیده شد.

7 ماه پیش 01:01 - 25 اسفند 1395
در گفت‌وگوی «دنیای اقتصاد» با دکتر شروین وکیلی جامعه‌شناس و محقق مطرح شد
نفت و مساله توسعه

آیت وکیلیان: پنجاه سال از مرگ محمد مصدق، معمار ملی‌سازی نفت و شصت سال از آن واقعه می‌گذرد که جامعه ایران و جهان را تکان داد. توسعه یافتگی در ایران همواره به‌عنوان یک مساله مطرح بوده است. در میان محققان، «نفت یا اقتصاد نفتی» هم به‌عنوان کاتالیزور توسعه و هم «عامل عقب‌ماندگی» همیشه محل نزاع و جدل‌های فکری بوده است. طی چند دهه گذشته تمرکز بر تاریخ تولید و فروش نفت و نقش آن در اقتصاد و جامعه ایرانی به یکی از دغدغه‌های اصلی مورخان و محققان تبدیل شده است. بحث این است که رهیافت نظری جامعه‌شناسان ایرانی چه کمکی به تشخیص دقیق‌تر معضل نفت می‌کند. دکتر «شروین وکیلی» جامعه‌شناس، در گفت‌وگو با «دنیای اقتصاد» معتقد است که تعمیم دادن الگویی که کمتر از یک قرن سابقه دارد به کل تاریخ ایران زمین از نظر روش‌شناسانه نادرست و نوعی سطحی‌نگری است. وی پیوند میان توسعه و نفت را پیچیده و غیرخطی ارزیابی می‌کند و بر این اعتقاد است که نفت دست کم در ابتدای کار عامل اصلی برای توسعه و مدرن‌سازی در ایران نبوده است؛ به این دلیل که منبع دلخواه نیروهای استعمارگر و دستاویز مداخله آنها در منطقه بوده است. غیاب خردمندی و درایت لازم برای مدیریت نفت از جمله انتقادهایی است که وی مطرح می‌کند. متن گفت‌وگو با این محقق از نظرتان می‌گذرد.

7 ماه پیش 01:01 - 25 اسفند 1395
اهداف لایحه مالیات بر درآمد

دكتر آرتور میلسپو، مستشار آمریكایی، در سال 1321 با دعوت دولت ایران برای دومین‌بار بـه منظور سامان دادن به وضعیت آشفته اقتصاد، وارد ایران شد. او بر این باور بـود كه به منظور تعادل بودجه و مبارزه با تورم، باید بر درآمد كسانی كه سـودهای هنگفت می‌برند، مالیات فراوان وضع كرد؛ بنابراین، وی لایحه مالیات بر درآمـد را به مجلس تقدیم كرد. مجلس شورای ملی در تاریخ 19 آبـان 1322،لایحـه مالیات بر درآمد را طی 27 بند تصویب كـرد. مبنـای نـرخ‌هـای جدیـد، نظـام مالیاتی آمریكا بود، اما معافیت‌های فردی، جریمه تسـلیم اظهـارنامـه خـلاف و زیان دیركرد، از عواملی بودند كه مـانع اجـرای قـانون جدیـد شـدند.

7 ماه پیش 01:01 - 24 اسفند 1395