اهداف لایحه مالیات بر درآمد


دیده بان بورس: دكتر آرتور میلسپو، مستشار آمریكایی، در سال 1321 با دعوت دولت ایران برای دومین‌بار بـه منظور سامان دادن به وضعیت آشفته اقتصاد، وارد ایران شد. او بر این باور بـود كه به منظور تعادل بودجه و مبارزه با تورم، باید بر درآمد كسانی كه سـودهای هنگفت می‌برند، مالیات فراوان وضع كرد؛ بنابراین، وی لایحه مالیات بر درآمـد را به مجلس تقدیم كرد. مجلس شورای ملی در تاریخ 19 آبـان 1322،لایحـه مالیات بر درآمد را طی 27 بند تصویب كـرد. مبنـای نـرخ‌هـای جدیـد، نظـام مالیاتی آمریكا بود، اما معافیت‌های فردی، جریمه تسـلیم اظهـارنامـه خـلاف و زیان دیركرد، از عواملی بودند كه مـانع اجـرای قـانون جدیـد شـدند.

 

در دی ماه 1321، میلسپو با سمت رئـیس كـل دارایـی كشـور، ریاسـت وزارت دارایـی را برعهده گرفت. از وظایف این وزارتخانه كه یكی از مهم‌ترین ارگان‌هـای كشـور محسـوب می‌شد، تشخیص نوع و میزان مالیات و وصول و خرج آن بـود. در سال 1321، جمع كل درآمد رسمی كشور غیر از درآمد انحصارها، 170 میلیون تومان بود. میزان مالیات مستقیم كه مخصوص طبقه تقریبا ثروتمنـد و مـتمكن كشور بوده و شامل مالیات بر درآمد و مالیات بر ارث مـی‌شـد، حـدود 31 میلیـون تومـان برآورد شد كه تقریبا 16 درصد درآمد كل كشور را تشكیل می‌داد؛ در صـورتی كـه درآمـد مالیات‌های غیرمستقیم شامل مالیات راه، نفت، بنزین و مالیات چای، قنـد، شـكر، پارچـه و ... حدود 80 میلیون تومان برآورد می‌شد كـه 60 درصـد درآمـد كـل كشـور را تشـكیل می‌داد؛ بقیه درآمدها هم از قسمت درآمدهای ملی اخذ می‌شد. به این ترتیب، مالیات طبقه ثروتمند اندك و طبقه كم‌درآمد زیاد بود. تهیه بودجه دولت مهم‌ترین وظیفه‌ای بود كه به موجب قانون استخدام به میلسپو محول شد.

اهمیت تهیه و تصویب بودجه از این لحـاظ بود كه طرح‌های اساسـی و روش‌های كلـی و مقاصـد دولـت را بـرای یـك سـال تمـام دربرداشت. در ســال 1322،بودجــه كشــور كســری داشــت و دولــت نمــی‌توانســت وام بگیــرد، زیــرا 3 میلیارد و 2 میلیون ریال به بانك ملی بدهكار بود. میلسپو دو عامل مهم را دلیل تورم موجود می‌دانست: 1. استقراض گزاف دولت از بانك ملی ایران، به‌دلیل كسری بودجه و هزینه‌های اضافه بر میزان درآمد كشور 2. هزینه‌های متفقین در ایران. دولـت دیگـر نمـی‌توانسـت ماننـد سـابق، از طریـق مالیات‌های غیرمستقیم و افزایش بهای قنـد، پارچـه و ... هزینـه كشـور را تامین كنـد؛ بنابراین، راه منحصربه‌فرد برای تامین هزینه كشور دو چیز بود: یكی افزایش درآمد از طریق یافتن منابع درآمدی جدید و دیگری كاستن از هزینه‌های غیرضـروری و صـرفه‌جـویی در مخارج. به‌دلیل افزایش هزینه زندگی در اثر جنگ، هر قدر هم كـه در هزینـه‌های كشـور صرفه‌جویی می‌شد، باز تعادل بودجه حفظ نمی‌شد. بنابراین، تنها راه چاره از نظر او این بود كه فكری برای افزایش درآمد دولت بشود و در این میان، او قانون مالیات بر درآمـد را بهترین راه‌حل می‌دانست. به‌طور كلی، میلسپو از تنظیم لایحه مالیات بر درآمد چهار هدف را دنبال می‌كرد.

1) مبارزه با تورم: میلسپو بر آن بود مهم‌ترین و اساسی‌ترین وسیله مبارزه با تورم، وضع مالیات است، زیرا با وضع آن، قدرت خرید مردم پایین آمـده و تقاضـای اجنـاس كـاهش می‌یافت و به این طریق قیمت‌ها نیز ثابت می‌ماند. او متـذكر شـد كـه در كشـورهایی نظیـر آمریكا و انگلستان، به‌دلیل جنگ جهانی، مالیات‌های بسیار سنگین‌تری نسـبت بـه قبـل بـر مردم تحمیل می‌شود كه این اقدام توانسته از افزایش قیمت‌ها جلوگیری كند.

2) تامین كسری بودجه دولت: به نظر وی، به‌دلیل اوضاع بد اقتصادی 1322، دولـت در عملیات مالی سال 1323 خود، با كسری بودجه مواجه می‌شد و چنانچـه ایـن كسـری بودجـه تامین نمی‌شد، به ورشكستگی منجر می‌شد كه این امر موجب ناتوانی دولت در پرداخت حقوق كارمندان و سایر وام‌ها می‌شد. برای تامین كسری بودجه، فقط دو راه وجـود داشـت: یكی گرفتن وام از بانك مركزی و دیگری وضع مالیات بیشتر. اگر برای تامین كسری بودجـه دولت، تنها به گرفتن وام اكتفا می‌شد، میزان تورم افزایش می‌یافت مگر اینكه پـس از اخـذ وام، اثر تورم با اقدام به افزایش مالیات‌ها خنثی می‌شد.

3)توزیع بار مالیات: هدف دیگر وی از اخذ مالیات بر درآمد، توزیع عادلانه بار مالیات بود. وی بر آن بود كه مالیات‌های وضع‌شده فعلی ایران، به‌طور بی‌تناسبی بر طبقات فقیر و متوسط تحمیل می‌شود و صاحبان املاك اصولا مالیات پرداخت نمی‌كنند.

4) فراهم كردن هزینه اصلاحات اجتماعی: به نظر او، اگرچه برخی از افراد متمـول بـا كمال سخاوت در موسسات خیریه شركت می‌كردند، شكی نبود كه خدمات اجتماعی مهم و بزرگ باید به‌وسیله دولت و به پشتیبانی مالیات انجام می‌گرفت؛ بنابراین، هزینه این خـدمات باید از طریق مالیات‌هایی تامین می‌شد كه بیشـتر آنهـا را طبقـه اغنیـا و متمـولان پرداخـت می‌كردند.

در این میان، هدف اصلی میلسپو از تهیه و تنظیم قانون یادشده كه طرح آن را تهیه و به دولت تقدیم كرد، كسب درآمد بیشتر برای دولت و جمع‌آوری مقداری از اسكناس‌هـا بـود. طبق پیش‌بینی او، با اجرای موفق این طرح نتیجه مهمی در تثبیت قیمت‌ها حاصل می‌شد. این لایحه به‌گونه‌ای تهیه شده بود كه با خرید اوراق بهادار و بـازكـردن حسـاب ثابـت در بانك‌ها، مردم به پس‌انداز تشویق شده و زارعان و مالكـان زمـین ترغیـب می‌شدند كـه سرمایه‌های خود را در توسعه زراعت به‌كار اندازند و صاحبان كارخانه‌ها نیز سرمایه خود را برای گسترش و تكمیل كارخانه‌ها به كار برند.

 

منبع: کریم سلیمانی، جمیله عزیزخواه، قانون مالیات بردرآمد میلسپو، مجله تاریخ اجتماعی و اقتصادی

8 ماه پیش 01:01 - 24 اسفند 1395