قیمت پنبه باید 3 برابر قیمت گندم باشد/ مسؤولان نتوانستند راهکار اساسی برای نجات پنبه ارائه دهند/ تولید 10درصدی پنبه کشور در گلستان مطلوب این استان نیست


دیده بان بورس: عضو هیأت‌ علمی موسسه تحقیقات پنبه کشور با بیان اینکه افزایش قیمت تضمینی گندم از افزایش قیمت تضمینی پنبه مؤثرتر عمل کرده است، گفت: افزایش قیمت تضمینی پنبه باید طوری باشد که قیمت آن همه ساله معادل سه برابر قیمت گندم یا بیشتر باشد.

به گزارش خبرگزاری فارس از گرگان، در گذشته‎ای نه چندان دور ایران بزرگترین تولیدکننده پنبه در جهان بوده که واردات جایگاه زیادی در محصول پنبه نداشت و بیشترین درآمد ارزی کشور بعد از نفت به پنبه اختصاص داشت طوری که میزان تولید پنبه در کشور در سال 1353 و در سال 1354 به 300 هزار تن رسیده بود و توانسته بود بالاترین ارزآوری در محصولات غیرنفتی را به خود اختصاص دهد.

 با وجود اینکه کشورمان از جمله استان‎ گلستان ظرفیت بالایی در کشت پنبه دارد و می‎تواند ظرفیت مناسبی برای رشد استان باشد اما این مهم در سایه برخی بی‎توجهی‎ها به فراموشی سپرده شده است و استان گلستان که روزگاری «سرزمین طلای سفید» را به یدک می‎کشید، مدت‎هاست ره فراموشی را طی می‎کند.

خبرنگار خبرگزاری فارس در گرگان، گفت‎وگویی را با کمال قاسمی‎بزدی، عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات پنبه کشور ترتیب داده است که در ادامه از نظر می‎گذرانید.

فارس: در حال حاضر وضعیت پنبه در کشور و همچنین استان گلستان را چگونه ارزیابی می‎کنید؟

قاسمی‎بزدی: جایگاه پنبه در ایران به‎ویژه در استان گلستان طی دهه اخیر به‎شدت کاهش یافته و سطح زیرکشت پنبه در کشور نسبت به سال‎های گذشته حدود کمتر از 100 هزار هکتار و در استان گلستان تا حدود 10 ‎هزار هکتار پایین آمده است و این آمار چند سالی است که در همین وضعیت در نوسان است. در حالیکه استان گلستان در چند دهه قبل، جزو مهم‎ترین مرکز تولید پنبه بود و حدود 60 درصد از تولید پنبه کشور را به خود اختصاص می‌داد، اما امروزه به حدود 10 درصد از تولید پنبه کشور رسیده است و این وضعیت اصلاً مطلوب کشور به‎ویژه استان گلستان نیست.

*حمایت نامتوازن دولت از برخی محصولات؛ تأثیرگذارترین دلیل کاهش کشت پنبه

فارس: در گذشته پنبه ارزآورترین محصولات کشور و استان گلستان به سرزمین طلای سفید مشهور بود حال سال‎هاست که با کاهش سطح زیرکشت پنبه مواجه شده و تابلوی «به سرزمین طلای سفید خوش آمدید» نیز در استان گلستان معنایی ندارد، شما علل روند کاهشی کشت پنبه را در چه می‎دانید؟

قاسمی‎بزدی: همانطور که اشاره کردید پنبه محصول استراتژیکی است که اهمیت بسیار بالایی در اقتصاد بسیاری از کشورها و از جمله ایران برخوردار است زیرا تولید پنبه بیشترین اشتغال‎زایی و ارزش افزوده را نسبت به بقیه محصولات دارد و به‎خاطر اهمیت آن در دنیا عنوان طلای سفید نام گرفت که در ایران نیز، استان گلستان به‎عنوان سرزمین طلای سفید معرفی شده است که البته بهتر است بگوییم معرفی شده بود، اما اینکه آیا با وضعیت کنونی هم می‎توان نام سرزمین طلای سفید را روی این استان گذاشت جای سوال دارد چرا که استان گلستان در حال حاضر فقط یدک‎کش عنوان سرزمین طلای سفید است، زیرا مقام سوم سطح زیر کشت کشور را دارد.

مسائل متعددی می‎توانند به‎عنوان عوامل کاهش‎دهنده سطح زیرکشت پنبه در استان و کشور مطرح باشند.

 برخی عوامل که اکثر کارشناسان به آنها اشاره می‎کنند عوامل ظاهری مرتبط با کاهش پنبه است که از مهم‎ترین آنها می‎توان به هزینه‎های زیاد تولید در مراحل مختلف کاشت، داشت و برداشت، پایین بودن سطح درآمد حاصل از این زراعت، طولانی بودن دوره زراعی این محصول، خسارت آفات، بیماری‎ها و علف‎های هرز و هزینه‎های سنگین سم و سمپاشی و ... اشاره کرد، اما واقعیت امر می‎تواند متفاوت باشد و عوامل اصلی کاهش‎دهنده سطح زیر کشت پنبه را شاید بتوان به مسائل دیگری مرتبط دانست.

 به نظر بنده مهم‎ترین این مسائل که سد راه کشاورزان پنبه‎کار و رکود در این بخش شده وجود محصولات رقیبی مانند گندم، برنج و دانه‎های روغنی و عدم حمایت کافی دولت از پنبه، تعهد بهتر پرداخت خرید تضمینی گندم و دانه‎های روغنی نسبت به پنبه، تفاوت زیاد هزینه تمام‎شده پنبه با نرخ فروش پنبه توسط کشاورزان، مکانیزه نبودن سیستم‎های برداشت پنبه بر اساس ارقام اصلاح شده جدید با قابلیت برداشت ماشینی، عدم هماهنگی بین واردات و صادرات پنبه، شکاف عمیق  بین علم و فناوری و وجود بخش‎ها و مراکز متعدد مرتبط با پنبه در وزارتخانه‌های مختلف است که بدون هماهنگی با یکدیگر فعالیت می‎کنند.

از طرفی وجود مشکلات قانونی و مالی در خصوص همکاری‌های بین‎المللی و تحریم‎های اقتصادی کشور نیز بر این مشکلات می‎افزایند.

در واقع عدم توازن افزایش قیمت خرید پنبه و دیگر محصولات رقیب طی سه دهه اخیر که بخاطر تحریم‌های اقتصادی کشور ایجاد شد باعث حمایت نامتوازن دولت از برخی محصولات برای حل مشکلات تولید غذا در کشور شده که عملاً تعدادی از محصولات نظیر پنبه از چرخه تولید کنار گذاشته می‎شوند تا محصولات رقیبی نظیر گندم و دانه‏‌های روغنی که از نیازهای اولیه هر کشوری محسوب می‎شوند، جایگزین شوند و این مسأله بطور غیرمستقیم بیشترین تأثیر را بر کاهش سطح زیرکشت پنبه داشته است و با توجه به اینکه استان گلستان یکی از قطب‎های اساسی تولید گندم و دانه‎های روغنی کشور محسوب می‎شود، شاید بیشترین تاثیر را در استان گلستان و بر روی محصول پنبه گذاشته است.

در کنار این عوامل موارد دیگری اعم از تغییر رویه زمین‎داران بزرگ مناطق پنبه‎خیز کشور، خرد شدن اراضی وسیع و یکپارچه کشت که امکان مکانیزه شدن سیستم‎های تولید و اصلاح ارقام جدید پنبه با قابلیت برداشت ماشینی را به شدت با مشکل مواجه کرده است، همچنین وجود مقررات دست و پاگیر اداری و نحوه حمایت‎های دولتی و خصوصی از پنبه، عدم اجرای صحیح سیاست‌ها و راهبردهای کلان کشور، عدم سرمایه‎گذاری کافی و محدودیت منابع مالی دانشگاه‎ها و مراکز تحقیقاتی نیز در کاهش سطح زیرکشت پنبه مؤثر بوده‎اند.

فارس: برای احیای پنبه در کشور و استان گلستان چه اقداماتی صورت گرفته است؟

قاسمی‎بزدی: در راستای اقتصادی کردن تولید و رفع معضلات پنبه برای پنبه‌کاران و ایجاد ثبات تولید، تاکنون اقدامات متعددی اعم از حمایت‎های بخش دولتی و موسسه تحقیقات پنبه کشور انجام شده که توانست عملکرد پنبه را افزایش داده و هزینه‌های تولید را به‎طور غیرمستقیم کاهش دهد.

 تلاش‎هایی نیز برای گسترش کشت پنبه با جایگزینی ارقام زودرس و هیبرید برای کاهش مصرف آب، افزایش تولید، توسعه برداشت مکانیزه و جایگزینی پنبه در کشت دوم صورت گرفته است، با معرفی ارقام جدید پنبه از سوی موسسه تحقیقات پنبه و واگذاری عملیات تکثیر و تولید بذر به شرکت‌های مجاز، باعث کوتاه‌تر شدن دست واسطه‌ها از چرخه تولید و توزیع بذر ارقام جدید شده است.

در کنار آن پژوهش‎های متعددی برای تولید ارقام جدید پنبه با نیاز آبی پایین، افزایش تولید، قابلیت برداشت مکانیزه محصول، زودرس بودن و کاهش طول دوره رشد، تحمل استرس‎های مختلف زنده و غیرزنده و امکان کشت در اراضی خشک و شوره‎زار و نیاز آبی پایین صورت گرفته است.

 ارقام تراریخته جدید کاملا مقاوم به آفت کرم غوزه به مرحله بهره‎برداری رسیده‎ و برای کشت نشایی پنبه (به جای بذرپاشی) برنامه‌ریزی هایی صورت گرفته است.

 از طرفی حمایت از نرخ تضمینی پنبه در سال‎های مختلف و کمک و مساعدت‌های کارخانجات پنبه پاک‌کنی استان گلستان به پنبه‌کاران، حاکی از آن است که تلاش‌های فراوانی برای نجات پنبه تاکنون انجام شده و در حال انجام است.

* اقدامات انجام شده برای احیای پنبه کافی نبوده/ لزوم ارائه برنامه مدون و طولانی‎مدت برای بازگشت پنبه به دوران طلایی

فارس: به نظر شما اقدامات انجام شده برای احیای پنبه کافی بوده؟

قاسمی‎بزدی: با وجود تمام برنامه‎ریزی‎هایی که برای احیاء و افزایش سطح زیر کشت این محصول در استان انجام شده، نوسانات سطح زیر کشت و تولید این محصول استراتژیک همچنان ادامه دارد اقدامات انجام شده تاکنون کافی نبوده است و به نظر می‎رسد که هنوز مسؤولان نتوانسته‎اند راه‎حلی اساسی برای احیای این محصول ارائه کنند و پنبه را نجات دهند.

پس یا اقدامات انجام شده جزو راهکارهای مناسب نبوده  و یا اینکه اقدامات بازدارنده کشت پنبه موثرتر عمل کرده است به‎عنوان مثال افزایش قیمت تضمینی پنبه نتوانسته این مشکل را حل کند چون در کنار آن افزایش قیمت تضمینی گندم موثرتر عمل کرده است، از این رو باید افزایش قیمت تضمینی پنبه به‌گونه‌ای باشد که قیمت پنبه همه ساله معادل سه برابر قیمت گندم یا بیشتر باشد تا پنبه‌کاران به کشت و کار پنبه علاقه‎مند شوند.

فارس: به نظر شما آیا امیدی برای احیای پنبه در کشور از جمله استان گلستان وجود دارد؟

قاسمی‎بزدی: به نظر من با توجه به شرایط نسبتاً مناسبی که در سال جاری بر پنبه حاکم بود، در سال آینده سطح زیر کشت پنبه نسبت به سال جاری و چند سال گذشته مقداری افزایش خواهد یافت اما این افزایش طوری نخواهد بود که بتواند استان گلستان را در کوتاه‌مدت به دوران طلایی خود بازگرداند.

این بدیهی است که یک ساختمان را می‌توان در عرض چند دقیقه تخریب نمود اما چند سال طول خواهد کشید که حتی تا جایگاه اول خود بازسازی شود.

پنبه امروز در استان گلستان مثل یک ساختمان تخریب شده است. حتی اگر همه برنامه‎ریزی‎ها برای احیای آن در عالی‎ترین سطح هم باشد چند سالی طول خواهد کشید تا جدای از همه مسائل دیگر، حداقل اعتماد کشاورزان را تأمین کند.

القای باور به کشاورز بعد از جدا شدن از یک محصول و آشتی دادن او به محصولی که با قهر از آن جدا شده بسیار مشکل و نیازمند یکی دو دهه تلاش مداوم و بی‌وقفه است. پس برای رساندن استان گلستان به دوران طلایی کشت پنبه باید یک برنامه مدون طولانی‎مدت از عواملی که واقعاً در افزایش سطح زیر کشت موثر خواهند بود در نظر گرفته شود.

با توجه به بالا بودن هزینه‌های تولید پنبه، تمام برنامه‎ها باید به سمتی سوق داده شوند که عملکرد در واحد سطح افزایش و هزینه‌های تولید در واحد سطح کاهش یابند و در این صورت کشت پنبه اقتصادی خواهد شد و کشاورزان با رغبت به سمت تولید پنبه پیش خواهند رفت.

فارس: یکی از مشکلات کشاورزان عدم رضایت آنها از بذرهای معرفی شده است که هر ساله خسارت فراوانی را در این خصوص متحمل می‎شوند، به نظر شما برای جلوگیری از این مشکل چه باید کرد؟

قاسمی‎بزدی: مؤسسه تحقیقات پنبه کشور در چند سال گذشته ارقام بسیار مناسبی را معرفی و وارد چرخه تولید کرده است که در حال حاضر از نظر رقم و بذر هیچ مشکلی از لحاظ تحقیقات و همچنین تولید و توزیع ارقام جدید پنبه در کشور وجود ندارد.

 ارقام گلستان، ارمغان، ورامین، بختگان، خرداد، خورشید، کاشمر، لطیف، شایان و ساجدی از مهم‎ترین ارقام پنبه کشور هستند که بیشتر آن توسط شرکت‎های طرف قرارداد موسسه پنبه که تولید ارقام جدید پنبه به آنها واگذار شده، تولید و در اختیار کشاورزان گذاشته می‎شوند و کشاورزان می‎توانند با اطمینان کامل بذر مورد نیاز خود را از این شرکت‎ها خریداری کنند.

در سال‎های اخیر با تاکید بر تنوع در ارقام پنبه و کیفیت بذر، پژوهش‎های فراوانی برای تولید ارقام جدید پنبه با نیاز آبی پایین و مقاوم به شوری و خشکی، افزایش عملکرد، قابلیت برداشت مکانیزه و کاهش طول دوره رشد و کلیه خصوصیاتی که مرتبط با مناطق پنبه‎خیز کشور است صورت گرفت، از این رو در حال حاضر برای هر کدام از این شرایط رقم مورد نظر وجود دارد و کشاورزان حق انتخاب دارند که برای منطقه خود رقم مناسب را انتخاب کنند و با اطمینان بذر مورد نیاز را خریداری کنند.

 در حال حاضر ارقام جدیدی با مزایای ویژه ای نسبت به ارقام پیشین معرفی شده‎اند که هر کدام ویژگی منحصربه‎فردی اعم از طول دوره رشد بسیار کوتاه، به طوری که در فاصله 110 روزه (80 روز زودتر از ارقام پیشین) دوره رشد آنها کامل می‎شود و یا رقم جدید قابل برداشت با ماشین که موجب می‎شود قیمت تمام شده محصول ارزان‎تر شود.لذا این مسأله به‎هیچ عنوان جزو مشکلات پنبه کشور نیست و کشاورزان پنبه کار از بذرهای معرفی شده ناراضی نیستند مگر اینکه در حین چرخه تولید و توزیع ارقام توسط واسطه‎ها تقلب صورت گیرد.

* پنبه ایران از لحاظ کیفیت مشکلی ندارد

فارس: پنبه از نظر کیفیت در کشور و همچنین در استان گلستان نسبت به سایر کشورها چه وضعیتی دارد؟

قاسمی‎بزدی: پنبه‎های استان گلستان به‌دلیل دارا بودن طول الیاف، مقاومت، کشش و یکنواختی بالا و ظرافت مناسب، جزو مرغوب‌ترین انواع پنبه‎های الیاف متوسط جهان به‌شمار می‌روند، به طوری که صنایع ریسندگی قادرند نخ‌های بسیار ظریف را نیز از آنها تولید کنند این در حالی است که پنبه‎های تولید شده در مناطق خشک قابلیت استفاده در تولید نخ‌های با نمره بالا و ظریف را ندارند، از این رو بسیاری از کارخانجات ریسندگی کشور هم در صورتی‎که بخواهند نخ‌های با نمره بالا تولید کنند الزاماً باید با پنبه استان گلستان به نسبت‌های معینی مخلوط کنند.

 لازم به یادآروی است که در چند دهه قبل، استان گلستان جزو مهم‎ترین مرکز تولید پنبه به‌شمار می‌رفت و حدود 60 درصد از تولید پنبه کشور را به خود اختصاص می‌داد ضمن اینکه بالغ بر 90 درصد ارزآوری سالیانه صادرات پنبه کشور متعلق به صادرات پنبه مرغوب استان گلستان بوده است.

کیفیت الیاف پنبه بقیه کشور هم با وجود اینکه کمتر از استان گلستان است اما در مجموع نسبت به میانگین جهانی در جایگاه مناسبی قرار دارد و لذا پنبه ایران از لحاظ کیفیت مشکلی ندارد.

فارس: به نظر شما از این میان راهکارهای متعددی که برای حل مشکل کاهش سطح زیرکشت و تولید پنبه وجود دارد کدام  روش تاثیر بیشتری در حل این مشکل خواهد داشت؟

قاسمی‎بزدی: از میان راهکارهای متعددی که جهت حل مشکلات مربوط به کاهش سطح زیر کشت و تولید پنبه در ایران، پیشنهاد شده است، به نظر بنده  سه عامل می‎توانند برای نجات پنبه تاثیر بیشتری داشته باشند.

 در درجه نخست با وجود همه مخالفت‎هایی که در حال حاضر با محصولات تراریخته در کشور می‎شود، اما بنده برای استفاده از فناوری‎های نوینی نظیر بیوتکنولوژی و مهندسی ژنتیک با تولید ارقام پنبه تراریخته مقاوم به تنش‎های زیستی و غیرزیستی تاکید می‎کنم.

دوم اینکه، با توجه به کوچک‎شدن اراضی کشاورزی و عدم امکان تجمیع اراضی، باید مکانیزه کردن سیستم‎های تولید بر اساس ارقام اصلاح شده جدید پنبه با قابلیت برداشت ماشینی به صورتی باشد که جوابگوی برداشت ماشینی زمین‎های کوچک باشد و سیاست به سمت تولید ماشین‎های برداشت کوچک سوق یابد.

 سوم اینکه، پرداخت یارانه به کشاورزان پنبه‎کار و حمایت مناسب دولت از پنبه با افزایش قیمت تضمینی پنبه نسبت به محصولات رقیب باید جدی گرفته شود.

در کنار این مسائل، همکاری بیشتر موسسه تحقیقات پنبه کشور با بخش صنعت و مراکز آموزشی، سرمایه‎گذاری مالی و رفع محدودیت‎های مالی مراکز تحقیقاتی مرتبط، تجهیز آزمایشگاه‎ها و گرایش به سمت تحقیقات همه‎جانبه مزرعه‎ای و آزمایشگاهی و توجه بیشتر به سرمایه‎های انسانی نیز از عوامل موثر در این زمینه محسوب می‎شوند.

 اگر به این مسائل توجه نشود و چنین روند کاهش سطح زیر کشت تداوم پیدا کند، ممکن است در آینده نزدیک توقف تولید مرغوب‌ترین نوع پنبه کشور را به همراه داشته باشد که این اتفاق برای استان گلستان و در نهایت کشور یک فاجعه محسوب می‎شود.

انتهای پیام/83005/ک40/

4 ماه پیش 11:20 - 15 دی 1395